Το κεφάλαιο στην Ελλάδα της κρίσης

Δεν συνηθίζουμε να αναδημοσιεύουμε κείμενα από περιοδικά της ελληνικής αριστεράς, όχι γιατί δεν έχουνε ενδιαφέρον (κάποιες φορές συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο) αλλά γιατί συνήθως μετάφερουν τις απόψεις/ τις μεθόδους/ τα συμφέροντα των «αριστερών» μηχανισμών/ δικτύων/ κυκλωμάτων μέσα σε ένα πακέτο «κριτικής θεωρίας». Παρόλα αυτά το παρακάτω κείμενο του Γιώργου Μεταξά είναι χρήσιμο γιατί τεκμηριώνει με ακρίβεια πως το ελληνικό κεφάλαιο δεν είναι ο χαμένος της κρίσης, αντίθετα παράγει κρίσεις στα μέτρα του προκειμένου να αναδιαρθώσει τις σχέσεις του και φυσικά να διαχειριστεί και να ρυθμίσει την εργασία. Ακόμα λοιπόν, κι αν η ανάγνωση του κειμένου σας κουράζει μπείτε στον κόπο να διαβάσετε τα στοιχεία που παραθέτει (the facts, just the facts). Είναι διαφωτιστικά.

το κείμενο είναι αναδημοσίευση από το περιοδικό «θέσεις»:

Τεύχος 134, περίοδος: Ιανουάριος – Μάρτιος 2016

ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

του Γιώργου Μεταξά

1. Εισαγωγή

Στόχος της εργασίας είναι να αποδείξει τον ισχυρισμό ότι το κεφάλαιο στην Ελλάδα ανήκει στους κερδισμένους της κρίσης και όχι σε αυτούς που καταστράφηκαν από τις παρεμβάσεις των ελληνικών κυβερνήσεων σε αγαστή συνεργασία με τα ευρωπαϊκά μνημόνια. Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε με την μορφή ομιλίας στα γερμανικά στις 21.06.2015 στο Βερολίνο στο Werkstattder Kulturen στο πλαίσιο σειράς ομιλιών για την ελληνική κοινωνία, με θέματα την πολιτική, την οικονομία και τον πολιτισμό.

Το γεγονός ότι το κεφάλαιο συνιστά μια σχέση, αποτελεί την βασική διαφορά του από το χρήμα, το οποίο διαμεσολαβεί τη σχέση αυτή μεταξύ ανθρώπων, ομάδων, τάξεων και κρατών – κοινωνικών σχηματισμών. Το κεφάλαιο είναι διεθνές με δυο τρόπους:

 

  • Οι ανώνυμες εταιρείες και οι επιχειρήσεις ανήκουν όλο συχνότερα σε πολλούς ιδιοκτήτες και ιδιοκτήτριες απ’ όλο τον κόσμο, έχοντας ή προσπαθώντας να έχουν μια διεθνή δραστηριότητα.

  • Οι ξεχωριστοί καπιταλιστές και καπιταλίστριες συμμετέχουν με τα διάφορα πακέτα μετοχών και κάθε είδους συμμετοχών σε περισσότερες επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο.

    Η ελληνική εκδοχή του σχήματος περιλάμβανε για πολλά χρόνια μια σύνθεση οικοδομικής και κατασκευαστικής βιομηχανίας, στον αραβικό κόσμο και την Αφρική παλαιότερα, και στην ανατολική Ευρώπη αυτή την εποχή και όχι μόνον, παράλληλα με τη διεθνή λειτουργία του εφοπλιστικού κεφαλαίου, με παγκόσμιο προσανατολισμό από την εποχή του Κανάρη(!), και στο εσωτερικό της χώρας σε μέσα επικοινωνίας αλλά και αθλητικά σωματεία.

    Ο διεθνής χαρακτήρας του κεφαλαίου, του εξασφαλίζει μια σχετική εξασφάλιση των επενδύσεων, μέσα από την πολυμορφία των επενδύσεων αυτών, με την επιφύλαξη των συνεπειών μιας διεθνούς κρίσης, και μέσες αποδόσεις και ποσοστά κέρδους στα οποία παρεμβαίνει διεθνώς και ρυθμιστικά, συμμετέχοντας στη διαμόρφωσή τους, χάρη στον διεθνή ανταγωνισμό και τις σχετικές μεταβιβάσεις.

    Αυτές οι οικονομικές δραστηριότητες εξασφαλίζουν παράλληλα μια αυξημένη επιρροή στον ευρύτερο τομέα της παραγωγής αλλά και στα πολιτικά τεκταινόμενα σε περισσότερες από μια χώρες στον κόσμο. Το «κόμμα του κεφαλαίου» είναι το κράτος και αυτό σαν μηχανισμός εξυπηρετείται από αυτό και το εξυπηρετεί αντίστοιχα, προσαρμοζόμενο στη μορφή και τις νοοτροπίες των επιμέρους κεφαλαίων που δραστηριοποιούνται στη συγκεκριμένη χώρα. Τα πολιτικά κόμματα εξασφαλίζουν με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία τις υποχρεώσεις του κράτους ως συλλογικού καπιταλιστή. Τη δραστηριότητά τους αυτή την προβάλλουν σαν ταξικό συμβιβασμό με τη μορφή ενός κοινωνικού συμβολαίου που εξασφαλίζει στα «όρια του εφικτού» την κοινωνική ισότητα και ειρήνη, ενώ στην πράξη προωθούν, ανάλογα με την ποιότητα της κοινωνικής αντιπαράθεσης, ένα νομικό και θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας ευνοϊκό για την καπιταλιστική ανάπτυξη (τη συσσώρευση κεφαλαίου). Τα λόμπι στις ΗΠΑ και τη Γερμανία συνιστούν την αντίστοιχη βελτιωμένη εκδοχή αυτού που αποκαλείται «διαφθορά» στην Ελλάδα: λειτουργούν ως εκπρόσωποι του κεφαλαίου και εξασφαλίζουν την απαρενόχλητη συνέχεια της ανταλλαγής και των συναλλαγών σε όφελος του κεφαλαίου εν γένει, αλλά και των επιχειρήσεων ή συμφερόντων που εκπροσωπούν ειδικότερα, με άμεση παρέμβαση στα κέντρα των πολιτικών αποφάσεων.

    2. Υπάρχει κεφάλαιο στην Ελλάδα;

    Το κεφάλαιο στην Ελλάδα από το 1820 μέχρι το 1909 υπήρξε ιμπεριαλιστικό, κύρια ενοποιώντας το εσωτερικό της χώρας και προετοιμάζοντας την περαιτέρω επέκταση των συνόρων της, μετά τις προσαρτήσεις των Ιονίων νησιών και της Ηπειροθεσσαλίας.1 Μετά τον διπλασιασμό της επικράτειας με τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και την επακόλουθη συντριβή των οραμάτων του ελληνικού ιμπεριαλισμού στον ποταμό Σαγγάριο, με την εξασφάλιση φτηνών εργατικών χεριών στη διάρκεια του πολέμου, (όσοι δεν πολεμούσαν δουλεύανε για ένα κομμάτι ψωμί για εκείνους που προσπαθούσαν να φτάσουν στη «κόκκινη μηλιά», ενώ κατόπιν σε αυτούς προστέθηκαν και αυτοί και αυτές που ήρθαν σαν πρόσφυγες από την ανταλλαγή πληθυσμών, που ακολούθησε, και δούλευαν φτηνότερα και από τζάμπα. Αυτό δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την εξωστρέφεια του ελληνικού κεφαλαίου και την ανάδειξή του σε διεθνή ιμπεριαλιστή στο μέτρο του μεγέθους και της ισχύος του κρατικού σχηματισμού και κάτι παραπάνω! «Τώρα βέβαια έχουν φύγει όλα τα κεφάλαια από την Ελλάδα».

    Προηγούμενα, μέχρι την είσοδο της Ελλάδας στην ΕΕ (τότε ΕΟΚ) υπήρχαν:

    Χαλυβουργία, παραγωγή βωξίτη και αλουμινίου, ναυπηγεία, αυτοκινητοβιομηχανία, παραγωγή όπλων,

    Διυλιστήρια, χημική βιομηχανία, βιομηχανία χρωμάτων, φαρμακοβιομηχανία,

    Οικοδομικά υλικά, τσιμέντα, κατασκευαστική βιομηχανία,

    Μηχανές, οικιακές συσκευές, καλώδια, ηλεκτρονικά, ενέργεια,

    Γεωργικά προϊόντα, λιπάσματα, κατεργασία κακάο και καφέ, υφάσματα και ρουχισμός.

    «Σήμερα δεν υπάρχει τίποτα εκτός από τον τουρισμό»! Ισχύει πράγματι κάτι τέτοιο; Αν κοιτάξουμε προσεκτικά τον παραπάνω κατάλογο θα συνειδητοποιήσουμε ότι οι περισσότερες από αυτές τις δραστηριότητες εξακολουθούν να υπάρχουν και σήμερα, σε μικρότερη κλίμακα ίσως. Κάποιες από αυτές, πράγμα που οφείλεται στην αδυναμία ανταπόκρισής τους στον διεθνή ανταγωνισμό, και τη μετατόπιση της οικονομικής τους δραστηριότητας προς τις εισαγωγές, υφίστανται σαν εμπορικά κεφάλαια. Η διαφοροποίηση του βάρους τους στην οικονομία έχει να κάνει βέβαια και με χρεοκοπίες αλλά και με διεθνοποίηση των δραστηριοτήτων μέσα από συγχωνεύσεις με άλλες εταιρείες. Η γερμανική AEG αγόρασε τις ελληνικές βιομηχανίες οικιακών συσκευών Πίτσος και Ιζόλα και τα σχετικά εμπορεύματα εξαφανιστήκαν από τις αγορές. Οι σχετιζόμενοι με αυτές τις εταιρείες καπιταλιστές έγιναν μέτοχοι της AEG ή εισέπραξαν χρήματα που τα μετέτρεψαν σε κεφάλαια επενδύοντάς τα διεθνώς. Αυτό συχνά ερμηνεύεται σαν βαρύ πλήγμα σε όλους τους επιχειρηματικούς κλάδους και σαν σταθερά φθίνουσα βιομηχανική παραγωγή στη συγκεκριμένη χώρα.2

    Στον ακόλουθο Πίνακα 1 φαίνονται οι επιχειρήσεις του ελληνικού χρηματιστηρίου με τα υψηλότερα κέρδη για το 2014. Εδώ τεκμηριώνεται και στατιστικά τόσο η ύπαρξη ιδιαίτερα κερδοφόρας παραγωγικής βιομηχανίας όσο και η μετατόπιση του κεφαλαίου προς τον τομέα των υπηρεσιών και τον χρηματοπιστωτικό τομέα, χαρακτηριστικό του διεθνούς καπιταλισμού.

    Πίνακας 1

    3

    Πηγή: http://www.efsyn.gr/sites/efsyn.gr/files/wysiwyg/grafima_52.jpg .

    Στον κατάλογο αυτό χρειάζεται να προστεθεί άλλος ένας, από άλλη πηγή, που συμπληρώνει τον πρώτο και αφορά τα καθαρά κέρδη των 25 μεγαλύτερων ελληνικών βιομηχανιών για το 2014, φτιαγμένο από την ελληνική βιομηχανία (inr.gr). Είναι ενδιαφέρον ότι τόσο τα αποτελέσματα ανά εταιρεία όσο και η σειρά των εταιρειών αποκλίνουν ανάλογα με τον δημιουργό του καταλόγου. Ενώ θα έπρεπε και οι 25 βιομηχανίες να βρίσκονται στον Πίνακα 1 (της Εφημερίδας των συντακτών) βρίσκονται μόνο 6 από αυτές (Τιτάν, ΜΕΤ.ΚΑ, Καρέλια, ΕΛ.Β.ΑΛ, Σαράντης, Πλαστικά Κρήτης). Οι υπόλοιπες, με εξαίρεση την Μαΐλης Βιομηχανικές Συσκευασίες (8η θέση) δεν βρίσκονται στο ελληνικό χρηματιστήριο. Η AlphaBank ΑΕ και η Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ, που αναφέρονται από την ICAP (2014) σαν οι μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις, όσον αφορά τα καθαρά κέρδη για το 2014, δίκαια δεν αναφέρονται πουθενά αλλού.

    Ούτε ένα διυλιστήριο ούτε μια ναυτιλιακή-εφοπλιστική εταιρεία, που να έβγαλαν πάνω από πέντε εκατομμύρια ευρώ κέρδη το 2014; Στο ελληνικό χρηματιστήριο υπάρχουν δυο διυλιστήρια: Ελληνικά Πετρέλαια ΑΕ με ζημιές 365 εκατ. € και της Motor Οil ΑΕ που είχαν ζημιές 83, 2 εκατ. € για το 20144 και δυο κοινοτικές εφοπλιστικές εταιρείες (Κρήτης και Λέσβου), που πάνε πολύ άσχημα απ’ ό, τι λέγεται.

    Πίνακας 2

    ΟΙ 25 ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΜΕ ΤΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΚΑΘΑΡΑ ΚΕΡΔΗ, 2014 (Βάσει στοιχείων που ήταν διαθέσιμα στις 30.11.2015). Καθαρά κέρδη Πωλήσεις
    2014 2013 2012 2014
    (1000€) (1000 €) (1000€) (1000 €)
    1 ΤΙΤΑΝ ΤΣΙΜΕΝΤΑ Α.Ε. 91.724 -43.154 -24.5 263.969
    2 ΜΕΤΚΑ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε. 73.908 44.432 35.975 549.001
    3 ΚΑΡΕΛΙΑ ΚΑΠΝΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ Α.Ε. 61.924 39.702 45.443 189.974
    4 COLGATE PALMOLIVE HELLAS Α.Β.Ε.Ε. ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ 54.648 1.794 17.956
    5 ΙΝΦΟΡΜ Π. ΛΥΚΟΣ Α.Ε. ΕΝΤΥΠΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ 25.380 -932 31.875
    6 BIC ΒΙΟΛΕΞ Α.Β.Ε.Ε. ΞΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ 20.732 26.199 16.707 167.059
    7 ΕΛΒΑΛ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ Α.Ε. 17.451 4.256 724.861
    8 ΜΑΪΛΛΗΣ M. I. Α.Β.Ε.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΕΣ 17.197 -33.072 70.035
    9 ΣΑΡΑΝΤΗΣ Γ. Α.Β.Ε. ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ – ΕΙΔΗ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΕΩΣ 16.423 36.676 -866 104.248
    10 ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Β.Ε.Α.Ε. 14.966 -40.987 462.567
    11 ΦΑΡΜΑΤΕΝ Α.Β.Ε.Ε. ΦΑΡΜΑΚΑ – ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ 13.502 18.064 9.914 161.273
    12 DEMO Α.Β.Ε.Ε. ΦΑΡΜΑΚΑ 11.257 1.825 111.834
    13 ΠΑΥΛΙΔΗΣ Α.Ε. ΜΑΡΜΑΡΑ – ΓΡΑΝΙΤΕΣ 10.491 10.743 10.496 40.659
    14 NESTLE ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΤΡΟΦΙΜΑ – ΠΟΤΑ 10.320 9.953 15.421 385.065
    15 ΠΑΥΛΙΔΗΣ Π. Α.Ε. ΚΟΝΣΕΡΒΟΠΟΙΙΑ ΦΡΟΥΤΩΝ 9.756 2.939 73.551
    16 ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΖΥΘΟΠΟΙΙΑ Α.Ε. 9.726 -10.911 296.252
    17 ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ Α.Ε. 9.449 9.117 9.399 115.569
    18 ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΜΦΙΑΛΩΣΕΩΝ ΒΙΚΟΣ Α.Ε. 9.339 9.663 10.104 66.549
    19 ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Ε. Ι. Α.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΜΠΙΣΚΟΤΩΝ 8.238 7.847 8.312 133.694
    20 BETA CAE SYSTEMS Α.Ε. ΕΞΕΛΙΞΗ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ 7.481 8.038 9.674 29.468
    21 GENEPHARM Α.Ε. ΧΗΜΙΚΗ – ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ 7.293 2.961 32.956
    22 ΦΑΜΑΡ Α.Β.Ε. ΦΑΡΜΑΚΑ – ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ 7.165 2.886 125.696
    23 ΚΟΡΩΝΑΚΗΣ Δ. Α.Β.Ε.Ε. ΣΥΡΜΑΤΟΣΧΟΙΝΑ – ΑΛΥΣΙΔΕΣ 6.909 6.340 35.290
    24 BOEHRINGER INGELHEIM ΕΛΛΑΣ Α.Ε. ΦΑΡΜΑΚΑ 6.757 6.251 9.104 245.436
    25 MULTY FOAM Α.Β.Ε.Ε. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ 6.633 2.201

    Πηγή: Ελληνική βιομηχανία http://www.inr.gr/?p=a1008, http://www.inr.gr/?p=a402

    Στον Nasdaq (NationalAssociationOfSecuritiesDealersAutomatedQuotation) της Νέας Υόρκης όπου είναι εγγεγραμμένες οι μισές ΑΕ των ΗΠΑ συμμετέχουν βέβαια 35 ελληνικές εφοπλιστικές εταιρείες, 5 και άλλες 73 βρίσκονται στο Λονδίνο.6 Στους Έλληνες δισεκατομμυριούχους περιλαμβάνονται οι Λιβανός, Προκοπίου και Οικονόμου στις ΗΠΑ και οι Φράγκου, Αγγελικούσης και (πάλι) Οικονόμου στο Λονδίνο.7

    3. Η σχέση κεφαλαίου εργασίας

    Η σχέση κεφαλαίου-εργασίας στην Ελλάδα, συγκριτικά προς άλλες χώρες, παρουσιάζει δυο αντιφατικά αλλά και συνηθισμένα χαρακτηριστικά. Το πρώτο είναι οι πολλές μικρές επιχειρήσεις που περιορίζουν τις δυνατότητες παραγωγικότητας για το κεφάλαιο, αλλά αυτό, δεύτερον, αντισταθμίζεται από τους ιδιαίτερα χαμηλούς και με πτωτική τάση μισθούς και τις αυξημένες απολύσεις την περίοδο της κρίσης.

    Πίνακας 3

    Εργάτες ανά επιχείρηση:

    Ελλάδα Γερμανία Δανία Ιταλία Ισπανία Μακεδονία Τουρκία
    4 10, 2 15, 8 4, 4 10, 2 9, 2 2, 9

    Πηγή: Ameco

    Πίνακας 4

    Μεικτό ωρομίσθιο στις ιδιωτικές επιχειρήσεις σε €.

    Γερμανία Γαλλία Ιταλία Ισπανία Πορτογαλία Ελλάδα
    2007 21, 6 25, 3 12, 8 14, 5 8, 1 7, 6
    2014 24, 9 28, 8 14, 6 15, 8 9, 1 6, 1

    Πηγή: Berliner Zeitung 18.05 158

    Ακόμα και σε σχέση με τις άλλες χώρες της ΕΕ που βίωσαν την κρίση, ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός είναι ο μόνος στον οποίο υπήρξε απόλυτη μείωση μισθών σε τόσο μακροπρόθεσμο διάστημα σε συνδυασμό, με αντίστοιχη μείωση των συντάξεων την ίδια εποχή. Βέβαια οι αγώνες των εργαζομένων το προηγούμενο διάστημα διατήρησαν ένα συγκεκριμένο επίπεδο των μισθών, με αντίστοιχη βέβαια από μεριάς κεφαλαίου απάντηση την αύξηση των τιμών των εμπορευμάτων σε βαθμό και με τρόπο που να καθιστούν περισσότερο συμφέρουσα την αγορά εισαγόμενων εμπορευμάτων, συγκριτικά με την ντόπια παραγωγή.

    Εδώ υπάρχει η πολύ σημαντική επιφύλαξη ακόμα και για αυτά τα στοιχεία, καθόσον το 6, 1 € ωρομίσθιο σημαίνει περίπου 50 € μεικτό ημερομίσθιο (ή 1000 € μηνιάτικο), που για τους περισσότερους και περισσότερες εργαζόμενους/ες σε μικρές επιχειρήσεις ταυτίζεται με το καθαρό, αφού οι εργοδότες αποφεύγουν με διάφορους τρόπους τις εισφορές στα ασφαλιστικά και τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Κανείς κοινός εργαζόμενος και καμιά κοινή εργαζόμενη σε τέτοιες επιχειρήσεις δεν κερδίζουν τόσα χρήματα. Το συνηθισμένο είναι τα 100 με 150 € την εβδομάδα για 40 με 50 ή και περισσότερες ώρες εργασίας, που σημαίνει ωρομίσθιο από 2 μέχρι 3, 75 € την ώρα. Οι μισθοί είναι πολύ χαμηλότεροι από τις ανάγκες μια «κανονικής» αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, ενώ επιπλέον, λόγω της κρίσης και των τραπεζικών περιορισμών δεν υφίσταται η δυνατότητα καταναλωτικών δανείων, που κάπως κλείνανε παλιότερα τις τρύπες στον εργατικό προϋπολογισμό. Αυτά τα μέτρα αποσκοπούν στη μείωση του κόστους εργασίας προκειμένου να αναπτυχθεί η παραγωγή και κατά συνέπεια να αυξηθούν τα κέρδη (αλλά και οι εξαγωγές). Στο σημείο αυτό, για να γίνουν όσα είπαμε καλύτερα κατανοητά, χρειάζεται κάποια εξήγηση σχετικά με το τι εννοείται στον σύγχρονο καπιταλισμό με τον όρο παραγωγικότητα της εργασίας.

    Στην κλασική και νεοκλασική οικονομική θεωρία η παραγωγικότητα της εργασίας είναι η σχέση του συνολικού αποτελέσματος προς την ποσότητα των συνολικών μονάδων εργασίας. Είναι το μέτρο για την αποδοτικότητα της εργατικής δύναμης, ως λόγος, ας πούμε, του ΑΕΠ (Α) προς συνολικές ώρες εργασίας (L).9 Όμως ο λόγος Α/L, με μαρξικούς όρους, δεν αποδίδει τις παραμέτρους του ταξικού ανταγωνισμού όσο ο λόγος της παραγόμενης αξίας (Α) ανά χρονική περίοδο (t), προς την αξία της εργατικής δύναμης (μ), δηλαδή η «παραγωγικότητα» κάθε χρηματικής μονάδας που πληρώνεται για μισθούς, ανά χρονική περίοδο (t):

    «παραγωγικότητα» μισθού εργασίας: Π10

    Επόμενα, με βάση αυτόν τον ορισμό, τόσο η μείωση του μισθού (μ) όσο και η επιτάχυνση της παραγωγικής διαδικασίας (δηλαδή όταν το ίδιο προϊόν Α παράγεται σε μια χρονική περίοδο t΄ < t) συνεισφέρουν στην αύξηση της «παραγωγικότητας», όπως άλλωστε και η αύξηση του παραγομένου εμπορεύματος. Από αυτό τον σύντομο υπολογισμό φαίνεται ότι για την «παραγωγικότητα» εργασίας, η οργανική σύνθεση κεφαλαίου (ο λόγος σ/μ) παίζει έναν ανάλογο ρόλο με το ποσοστό της υπεραξίας ή εκμετάλλευσης (τον λόγο υ/μ). Αναβαθμισμένη παρουσία της απόλυτης υπεραξίας (δηλαδή μείωση μισθών παράλληλα με αύξηση της έντασης και του χρόνου εργασίας) σημαίνει αύξηση του ποσοστού υπεραξίας (υ/μ) και σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη πτώση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου (σ/μ) σημαίνει μια τεράστια αύξηση της απόδοσης κεφαλαίου!

    Στο πλαίσιο αυτό είναι απαράδεκτο το να μιλάει κανείς για φτώχεια και τεμπελιά κλπ., όσο μάλιστα οι περισσότερες στατιστικές τιμές της Ελλάδας είναι συγκρίσιμες με τους μέσους ευρωπαϊκούς όρους. Μιαν υπερσυσσώρευση ακολουθεί μια καταστροφή παραγωγικού κεφαλαίου και αυτό ακριβώς προωθείται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Υποστηρίζεται διαρκώς ότι η Ελλάδα «δεν παράγει τίποτα» αλλά εντούτοις το 2014 κατείχε την 44η θέση στην παγκόσμια λίστα των ΑΕΠ. Η παραγωγικότητα της εργασίας το 2012 έπεσε στο 91, 5% του ευρωπαϊκού μέσου όρου (2009: 95, 5%).11 Είναι επίσης λάθος, να μιλάμε για χαμηλή οργανική σύνθεση του ελληνικού κεφαλαίου. Έλαβαν χώρα πολλές και παραγωγικές επενδύσεις στο πλαίσιο των ολυμπιακών αγώνων του 2004, και παρά τη σχετική φιλολογία, από το 1981 και μετά δεν «κατασπαταλήθηκαν» όλα τα χρήματα των φορολογούμενων και της ΕΕ σε πάρτι και διαφθορά παραγόντων. Αυτό που πάνω απ’ όλα συνέβη είναι η κτηνώδης αύξηση της εκμετάλλευσης των εργαζομένων στη χώρα, πρωταρχικά προς όφελος του κεφαλαίου, που ήδη δραστηριοποιείται εκεί, και με διακηρυγμένο απ’ όλες τις πλευρές του κεφαλαίου και των πολιτικών του εκπροσώπων στόχο την προσέλκυση και άλλων κεφαλαίων με αντίστοιχα ευνοϊκούς ή και ακόμα ευνοϊκότερους όρους.

    4. Συσσώρευση του κεφαλαίου στην Ελλάδα

    Ο χαρακτήρας της καπιταλιστικής παραγωγής καθορίζεται από την αξιοποίηση της επενδυμένης κεφαλαιακής αξίας. Η συσσώρευση του κεφαλαίου προκύπτει από την επανεπένδυση μέρους της υπεραξίας ως πρόσθετου κεφαλαίου. Στη διαδικασία της διευρυμένης αναπαραγωγής του κεφαλαίου όπου το χρήμα δεν διατίθεται σαν μέσο κυκλοφορίας, αλλά σαν κεφάλαιο και μέσο πληρωμών, το επιπλέον κεφάλαιο μπορεί να είναι βέβαια και μια συσσώρευση σε τίτλους ιδιοκτησίας ή χρηματοπιστωτικές απαιτήσεις, κάτι και παίζει ένα σημαντικό ρόλο στο μηχανισμό της καπιταλιστικής αναπαραγωγής.12 Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να το έχουμε στο μυαλό μας για την ελληνική και τη διεθνή οικονομία. Και αυτό όχι μόνο γιατί οι διάφορες απαιτήσεις από άλλους καπιταλιστές ανήκουν στο ενεργητικό της επιχείρησης αλλά και επειδή χρησιμοποιούνται ως μέσο συναλλαγών, με την προϋπόθεση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης στη λειτουργία του μηχανισμού της ανταλλαγής, προϋπόθεση που κλονίζεται στη διάρκεια μιας κρίσης και σήμερα στην Ελλάδα υφίσταται σε χαμηλότερο βαθμό από ό, τι σε άλλες χώρες της ΕΕ, και το οποίο αποβλέπουν να εξασφαλίσουν και πάλι τα τρία μνημόνια και η αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος με μικρή μέχρι τώρα επιτυχία.

    Στο βιβλίο του ThomasPikettyΤο κεφάλαιο τον 21ο αιώνα ορίζεται η συσσώρευση του κεφαλαίου ως λόγος του κεφαλαιακού αποθέματος προς το ετήσιο ΑΕΠ και ως δείγμα αναπτυγμένης καπιταλιστικής οικονομίας ορίζεται ένας αριθμός γύρω στο 5.13 Ο ακόλουθος πίνακας φτιάχτηκε με βάση την πρόταση του Piketty και στηρίζεται σε στοιχεία της ευρωπαϊκής στατιστικής υπηρεσίας (Ameco).

    Πίνακας 5

    Απόθεμα κεφαλαίου / ΑΕΠ

    Έτος Απόθεμα κεφαλαίου ΑΕΠ (δις. €) Συσσώρευση
    2015 882, 7 177, 8 4, 96
    2014 896, 4 179, 1 5, 01
    2013 910 182, 4 4, 99
    2012 924, 4 194, 2 4, 76
    2011 938, 9 207, 8 4, 52
    2010 944, 5 226, 2 4, 18
    2009 942, 9 237, 6 3, 97
    2008 930 242, 1 3, 84
    2007 907, 4 232, 8 3, 90
    2006 878, 7 213, 8 4, 11
    2005 857, 4 199, 2 4, 30

    Πηγή: European Commission , Economic and Financial Affairs , AMECO (Last Update 5 May 2015) http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco/, (Ameco).

    Η μείωση του κεφαλαιακού αποθέματος από το 2010 και ύστερα είναι ένδειξη όχι μόνο φυγής αλλά και καταστροφής κεφαλαίου μέσα από την κρίση, αλλά σε σχέση προς το ΑΕΠ, που επίσης μειώνεται και μάλιστα από το 2008 και ύστερα με ταχύτερους ρυθμούς, αυξάνεται η συσσώρευση του κεφαλαίου στην Ελλάδα της κρίσης! Με βάση τις απόψεις μάλιστα του Piketty η χώρα ανήκει, ανεξάρτητα από το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού της, που δεν είναι και τόσο δραματικό όσο στα υπόλοιπα Βαλκάνια, για να μην αναφερθούμε σε Ασία και Αφρική, στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, ίσως μάλιστα και για αυτό ακριβώς τον λόγο!

    5. Η ανάπτυξη του εξωτερικού εμπορίου (εισαγωγών και εξαγωγών)

    Ο στόχος της μείωσης του κόστους αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, πέρα από την αύξηση της συσσώρευσης του κεφαλαίου, έχει και τον εξίσου βασικό στόχο της αύξησης των εξαγωγών εμπορευμάτων που κάποτε θα αντισταθμίσει την μείωση της εσωτερικής ζήτησης.

    Πίνακας 6

    Ελληνικές εξαγωγές ανά κατηγορία προϊόντος (σε δις €)

    2009 2010 2011 2012 2013 % 2014 %
    Πετρελαιοειδή 3, 479 5, 371 7, 383 10, 610 10, 886 40% 9.959 37%
    Τρόφιμα 3, 098 3, 375 3, 346 3, 680 3, 712 13% 1, 583 5, 8%
    Μεταλλικά

    προϊόντα

    1, 464 2, 229 3, 028 2, 635 2, 169 8% 1, 462 5, 4%
    Μηχανές 1, 972 2, 032 2, 356 2, 280 2, 118 8% 0, 277 1%
    Φάρμακα 0, 967 1, 040 0, 916 0, 962 1, 048 4% 0, 741 2, 7%
    Συνθετικά προϊόντα 0, 731 0, 871 0, 931 0, 924 0, 917 3% 0, 192 0, 7%
    Ρουχισμός 0, 689 0, 730 0, 719 0, 688 0, 695 2% 0.198 0, 7%
    Χημικά

    προϊόντα

    0, 313 0, 326 0, 282 0, 389 0, 450 1, 5% 0, 192 0, 7%
    Γαλακτοκομικά 0, 288 0, 313 0, 336 0, 368 0, 417 1, 5% 0, 40 1, 5%

    Πηγή: ΣΕΒΕ, Ελληνικές εξαγωγές 2013, Στατιστική τεκμηρίωση, http://www.toxrima.gr/pse-analytika-oi-eksagoges-to-2014-stoxos-t/

    Είναι η Ελλάδα με βάση τον παραπάνω πίνακα μια χώρα που εξάγει κυρίως γεωργικά προϊόντα και στα οποία πρέπει να ρίξει το βάρος της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης; Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί πως η Γαλλία, η Ισπανία οι Κάτω Χώρες (Ολλανδία) πραγματοποίησαν την αναδιάρθρωση της γεωργικής παραγωγής με ευρωπαϊκές επιδοτήσεις που ακόμα εξακολουθούν να εισπράττουν. Αυτό δεν έγινε στον ίδιο βαθμό στην Ελλάδα της χαμηλής συγκέντρωσης της γεωργικής γης. Οι επιδοτήσεις, οργανωμένες και μοιρασμένες από τα εκάστοτε κυβερνητικά κόμματα φυσικά, χρησιμοποιήθηκαν για επισκευές σπιτιών και αγορές ακριβών γεωργικών μηχανημάτων, που μικρό μέρος από αυτά φτάνουν για ολόκληρη τη Θεσσαλία, και φυσικά περισσεύουν αν πρόκειται για 110 στρέμματα χωράφι: Το γεωργικό μηχάνημα σαν statussymbol! Τα διάσπαρτα αγροκτήματα και η μικροϊδιοκτησία στη γεωργική παραγωγή θα μπορούσαν να αποτελέσουν βάση μιας συνεταιριστικής ανάπτυξης και συνεργασίας μεταξύ των παραγωγών. Αυτό φαίνεται ακατόρθωτο για κοινωνίες σαν αυτή της Μανωλάδας, της κοινωνικής εσωστρέφειας και του ρατσισμού που πουλάει τα πορτοκάλια για 12 με 13 σεντ το κιλό για να πουληθούν στις αγορές της Ευρώπης για 2, 5 €. Με τέτοιες επιλογές, για να αγοραστεί ένα αυτοκίνητο των 20.000 € απαιτούνται 160 τόνοι φρούτα, με άλλα λόγια 4 μεγάλα φορτηγά νταλίκες – ψυγεία.

    Πίνακας 7

    Οι δέκα σημαντικότεροι ελληνικοί εξαγωγικοί προορισμοί (σε δις €)

    Χώρα

    2012

    2013

    % 2013

    Χώρα 2014 % 2014
    • Τουρκία

    2, 952

    3, 205

    12%

    1. Τουρκία

    3, 277 12%
    • Ιταλία

    2, 126

    2, 454

    9%

    2. Ιταλία

    2, 488

    9%

    • Γερμανία

    1, 767

    1, 789

    7%

    3. Γερμανία

    1, 788 6, 7%
    • Βουλγαρία

    1, 562

    1, 449

    5%

    4. Βουλγαρία

    1, 399

    5, 2%

    • Κύπρος

    1, 416

    1, 221

    4%

    5. Κύπρος

    1, 325

    5%

    • Γιβραλτάρ

    0, 525

    1, 059

    4%

    6. Μεγάλη Βρετανία 0, 976 3, 6%
    • Μεγάλη

      Βρετανία

    0, 861

    0, 977

    4%

    7. Εφοδιασμός πλοίων 0, 965 3, 6%
    • ΗΠΑ

    1, 031

    0, 934

    3%

    8. ΗΠΑ

    0, 821 3%
    • Λιβύη

    0, 785

    0, 746

    3%

    9. Σαουδική Αραβία 0, 785 3%
    • Μακεδονία

    0, 827

    0, 744

    3%

    10. Αίγυπτος 0, 755 2, 8%

    Πηγή: ΣΕΒΕ, Ελληνικές εξαγωγές 2013, Στατιστική τεκμηρίωση.14

    Η Τουρκία και η Ιταλία στέκονται στις δυο πρώτες θέσεις των ελληνικών εξαγωγών για δυο διαφορετικούς λόγους: Προς την Τουρκία κατευθύνεται ένα πολύ μεγάλο μέρος των εξαγωγών παραγώγων πετρελαίου, ενώ οι Ιταλοί καπιταλιστές έχουν αναλάβει την προώθηση των ελληνικών αγροτικών προϊόντων προς την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση ιδιαίτερα μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και του νεομακεδονικού αγώνα του Αντώνη Σαμαρά την ίδια περίοδο.

    Στους επόμενους δυο πίνακες καταγράφεται η σταθερότητα των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των μεσογειακών χωρών στην περίοδο της κρίσης, περιλαμβανόμενης και της Ελλάδας που βρίσκεται πλέον σε συνεχή κρίση και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας Γερμανίας. Σε αυτούς τους πίνακες φαίνεται η σταθερότητα των οικονομικών συναλλαγών ανεξάρτητα από συμφωνίες και μνημόνια.

    Πίνακας 8

    Εισαγωγές εμπορευμάτων στη Γερμανία από χώρες σε κρίση (σε δις €)

    Χώρα 2014 2013 2012 2011
    Σειρά Ποσό Σειρά Ποσό Ποσό Ποσό
    Ιταλία 5 48, 5 5 47, 1 40, 8 48, 3
    Ισπανία 13 25, 0 13 23, 7 22, 8 22, 5
    Πορτογαλία 30 5, 2 29 5, 1 4, 9 4, 7
    Ελλάδα 47 1, 7 48 1, 8 1, 8 1, 9
    Κύπρος 107 0, 1 97 0, 1 0, 1 0.2
    Σύνολο 80, 5 77, 8 70, 4 77, 1
    8, 7% από 916 8, 7% από 896 7, 7% από 909 8, 5% από 902
    % Ελλάδας 0, 5% 0, 5% 0, 5% 0, 5%

    Πηγή: http://www.destaris.de, Rangfolge der Handelspartner im Außenhandel der Bundesrepublik, 2011, 2012, 2013, 2014.

    Πίνακας 9

    Εξαγωγές εμπορευμάτων από τη Γερμανία προς χώρες σε κρίση (σε δις €)

    Χώρα 2014 2013 2012 2011
    Σειρά Ποσό Σειρά Ποσό Ποσό Ποσό
    Ιταλία 7 54, 5 7 53, 1 55, 8 62
    Ισπανία 11 34, 9 12 31, 3 31, 2 34, 8
    Πορτογαλία 32 7, 1 32 6, 3 6, 1 7
    Ελλάδα 38 4, 9 40 4, 7 4, 7 5
    Κύπρος 80 0, 1 71 0, 9 0, 7 0, 7
    Σύνολο 102, 0 96, 4 98, 5 109, 5
    9% από 1133 8, 8% από 1094 9% από 1060 10, 3% από 1060
    % Ελλάδας 0, 43% 0, 43% 0, 44% 0, 47%

    Πηγή: http://www.destaris.de, Rangfolge der Handelspartner im Außenhandel der Bundesrepublik, 2011, 2012, 2013, 2014.

    Στη συνέχεια έχουμε το σύνολο των ελληνικών εμπορικών συναλλαγών (εμπορεύματα και υπηρεσίες) όπου και πάλι το ελληνικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι ελλειμματικό.

    Πίνακας 10

    Εισαγωγές εμπορευμάτων και υπηρεσιών (σε δις €)

    Χώρα Γερμανία Ιρλανδία Ελλάδα Ισπανία Ιταλία Κύπρος Πορτογαλία
    2015* 1189, 8 178, 4 64, 5 393, 1 427, 1 8, 8 69, 2
    2014 1136, 4 166, 6 62, 0 314, 9 419, 0 8, 7 67, 3
    2013 1161, 9 147, 7 60, 6 295, 3 425, 4 8, 8 65, 5
    2012 1101, 1 147, 1 63, 5 303, 4 445, 4 10, 0 64, 5
    2011 1078, 9 132, 4 67, 1 312, 2 467, 9 10, 3 68, 0
    2010 956, 1 129, 0 69, 4 290, 0 435, 7 10, 2 67, 4
    2009 808, 6 121, 6 69, 7 257, 1 363, 8 9, 6 59, 7
    2008 960, 4 133, 9 88, 0 339, 8 453, 0 11, 4 73, 0
    2007 913, 9 135, 0 81, 4 342, 6 447, 2 10, 2 67, 8
    2006 959, 1 123, 6 69, 1 310, 3 419, 1 9, 0 63, 4
    2005 752, 0 113, 4 58, 9 276, 1 368, 9 8, 3 56, 9
    2004 690, 4 102, 7 57, 3 250, 1 340, 1 7, 9 54, 1

    Πηγή: http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco/, “Imports of goods and services at current prices” 05.12.2014. *: Τα στοιχεία για το 2015 είναι εκτιμήσεις.

    Πίνακας 11

    Εξαγωγές εμπορευμάτων και υπηρεσιών (σε δις €)

    Χώρα Γερμανία Ιρλανδία Ελλάδα Ισπανία Ιταλία Κύπρος Πορτογαλία
    2015* 1395, 3 219, 7 62, 1 361, 2 490, 6 9, 4 72, 0
    2014 1325, 6 206, 9 58, 5 340, 1 469, 4 9, 1 68, 9
    2013 1280, 1 184, 1 55, 1 331, 1 462, 3 9, 2 67, 2
    2012 1262, 8 182, 5 54, 8 319, 9 460, 1 9, 7 63, 4
    2011 1209, 4 167, 1 52, 9 309, 6 442, 2 9, 7 60, 4
    2010 1089, 6 157, 8 50, 0 275, 8 404, 1 9, 1 53, 8
    2009 929, 8 146, 4 44, 5 244, 7 353, 3 8, 7 47, 5
    2008 1113, 2 150, 2 56, 3 282, 6 440, 1 9, 4 55, 7
    2007 1080, 8 152, 4 53, 1 277, 9 441, 5 9, 3 54, 4
    2006 985, 7 140, 7 48, 3 250, 7 406, 1 8, 5 49, 7
    2005 868, 3 132, 5 44, 8 229, 6 367, 2 8, 3 42, 4
    2004 804, 9 125, 2 42, 5 216, 9 348, 5 7, 9 41, 9

    Πηγή: http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco/, “Exports of goods and services at current prices” 05.12.2014. *: Τα στοιχεία για το 2015 είναι εκτιμήσεις.

    6. Το χρέος και τα δανεικά

    Όταν μιλάμε για χρέη πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι, στην τρέχουσα συγκυρία, η συζήτηση αφορά κυρίως χρέη προς το κεφάλαιο. Αυτό το οποίο δεν συζητιέται είναι τα «χρέη» προς τον πληθυσμό με τη μορφή κοινωνικού μισθού, συντάξεων, ιατροφαρμακευτικής ασφάλισης και περίθαλψης, επιδόματα. Ακριβώς όπως και με τα δανεικά που παίρνει το κράτος από την ΕΚΤ, έτσι και από κάθε εργαζόμενο κι εργαζόμενη γίνονται κρατήσεις από τον μισθό, που στην ουσία συνιστούν δάνειο προς διάφορες υπηρεσίες προκειμένου κάποια στιγμή αυτά τα χρήματα να χρησιμοποιηθούν προς όφελος αυτών που τα εμπιστεύτηκαν σε κάποιο κρατικό ή και ιδιωτικό φορέα. Στο ενδιάμεσο οι φορείς αυτοί τα αξιοποιούν σαν κεφάλαιο, επενδύοντάς τα παραπέρα ή, σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις, αποτέλεσμα κακής διαχείρισης και δανεισμού σε λάθος καπιταλιστές, καλύπτουν τρέχουσες υποχρεώσεις του αντίστοιχου τομέα παροχής υπηρεσιών. Ενώ τα χρέη προς το κεφάλαιο εξυπηρετούνται με οποιοδήποτε τρόπο, για παράδειγμα με μετακύλιση του δανεισμού, και γίνονται αντικείμενο διαπραγματεύσεων, τα χρέη προς τον πληθυσμό γίνονται αντικείμενο κατάχρησης.

    Το ακόλουθο διάγραμμα της μεταβολής της δομής των δανειστών του ελληνικού κράτους είναι ενδιαφέρον γιατί δείχνει ότι το ιδιωτικό κεφάλαιο μαζί με τις τράπεζες έχουν απαλλαγεί σχεδόν ολοκληρωτικά από τα ελληνικά ομόλογα, επομένως και από τους κινδύνους ενός ενδεχόμενου χρεοστασίου του ελληνικού δημοσίου. Όλο το χρέος έχει αναληφθεί άμεσα από το ΔΝΤ, την ΕΕ την ΕΚΤ (Μνημόνια) και επομένως έμμεσα από τους φορολογούμενους των άλλων ευρωπαϊκών κύρια κοινωνικών σχηματισμών. Το νούμερο που φαίνεται τεράστιο για τα ελληνικά δεδομένα είναι πολύ μικρό για το σύνολο του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Εάν για παράδειγμα το ελληνικό δημόσιο δεν πληρώσει τίποτα από τις δόσεις των επόμενων 4215 χρόνων, η γερμανική οικονομία θα επιβαρυνθεί με 50 δις €.16 Αυτό σημαίνει επιβάρυνση ανά κάτοικο της Γερμανίας με 15 € τον χρόνο. Ο προϋπολογισμός του γερμανικού υπουργείου εργασίας ξεπερνάει τα 126, 46 δις € για το 2015, που αντιστοιχεί στο 42% του γερμανικού προϋπολογισμού.17 Μπορεί αυτό βέβαια να μην γίνει καν αντιληπτό στη χώρα αυτή, αλλά αυτό που θα γίνει αντιληπτό θα είναι οι επιπτώσεις για το κεφάλαιο στην Ελλάδα και τις δυνατότητες δανεισμού του στο μέλλον.

    Διάγραμμα 1

    ΔΝΤ / ΕΕ

    Ελλ. τράπεζες

    ΕΚΤ

    Γερ. τράπεζες

    Άλλοι

    Μνημόνια

    Ιδ. επενδυτές

     

    Πηγή: Berliner Zeitung 19.07.2011 και 09.02.2015

    Στον ακόλουθο πίνακα εμφανίζονται οι 20 πλέον χρεωμένες χώρες του κόσμου για το 2014 με το σύνολο των χρεών τους, κρατικών, επιχειρηματικών, ιδιωτικών και χρηματοπιστωτικών. Σαν μέτρο σύγκρισης, παρουσιάζονται δυο χώρες στο τέλος, που δεν υπάγονται στις αναπτυγμένες αλλά στις αναπτυσσόμενες. Τα ποσοστά τίθενται σε σχέση προς το ΑΕΠ κάθε χώρας. Τα στοιχεία αυτά μας δείχνουν, πέρα από όλα τα άλλα, πόσο σημαντικό είναι το θέμα της εμπιστοσύνης του κεφαλαίου απέναντι στο εκάστοτε κράτος προκειμένου οι χώρες αυτές να συνεχίζουν απρόσκοπτα την πιστωτική τους πολιτική. Τα νούμερα της Αργεντινής, χώρας που υποτίθεται ότι καταρρέει, θα τα ονειρευόντουσαν όλες οι ευρωπαϊκές και αναπτυγμένες χώρες του πλανήτη, αλλά είναι η πολιτικά καθορισμένη στάση απέναντι σε αυτή την χώρα που την εμποδίζει να απολαμβάνει την εκτίμηση μιας πετυχημένης Ιρλανδίας!

    Πίνακας 12

    Χώρα Χρέος/ΑΕΠ Κράτος Επιχειρήσεις Νοικοκυριά Χρηματο-πιστωτικός
    Ιρλανδία 680% 115% 189% 85% 291%
    Σιγκαπούρη 628% 105% 201% 76% 246%
    Ολλανδία 587% 83% 127% 115% 362%
    Δανία 538% 60% 114% 129% 235%
    Ιαπωνία 517% 234% 101% 65% 117%
    Πορτογαλία 439% 148% 127% 83% 81%
    Βρετανία 435% 92% 74% 86% 183%
    Σουηδία 414% 42% 165% 82% 125%
    Βέλγιο 402% 135% 136% 56% 75%
    Ισπανία 402% 132% 108% 73% 89%
    Γαλλία 374% 104% 121% 56% 93%
    Νορβηγία 337% 34% 86% 124% 93%
    Ιταλία 335% 139% 77% 43% 76%
    Ελλάδα 321% 183% 68% 65% 5%
    Αυστρία 305% 87% 88% 50% 80%
    Φινλανδία 296% 65% 108% 64% 59%
    Ν. Κορέα 286% 44% 105% 81% 56%
    Ουγγαρία 277% 83% 114% 29% 51%
    ΗΠΑ 269% 89% 67% 77% 36%
    Μαλαισία 264% 55% 91% 76% 42%
    Νιγηρία 49% 20% 22% 4% 3%
    Αργεντινή 40% 19% 9% 5% 7%

    Πηγή: McKinsey 2015: 106. Τα στοιχεία αναφέρονται στο έτος 201418

    Όσον αφορά τα νοικοκυριά: Τα αναγνωρισμένα χρέη των κατοίκων της Ελλάδας προς την εφορία της χώρας, τον Φεβρουάριο του 2015 ήταν 76 δις €. Η τότε υφυπουργός οικονομικών της κυβέρνησης Νάντια Βαλαβάνη υπολόγιζε ότι μόνο τα 8 δις από αυτά μπορούσαν να εισπραχθούν. Είναι τα χρέη που 3.670.000 πολίτες είχαν προς την εφορία. Τα υπόλοιπα 68 δις ήταν φόροι ή εισφορές καπιταλιστών, οι οποίοι δεν επρόκειτο να πληρώσουν, είτε γιατί έχουν κηρύξει χρεοκοπία είτε γιατί έχουν πεθάνει από καιρού! Σε αυτό πρέπει να προσθέσουμε ότι η φοροαπαλλαγή των Ελλήνων εφοπλιστών είναι κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα της χώρας από το 1975, 19 και παρά τις πολλές αναθεωρήσεις από τότε, δεν άλλαξε.

    7. Συμπεράσματα

    Ο Έλληνας εργοδότης, μικρός ή μεγάλος, είναι ένας πατριάρχης με τη διπλή σημασία της λέξης. Πιο χαρακτηριστική είναι βέβαια η φιγούρα του μικρού επιχειρηματία: Από τη μια πλευρά διευθύνει μια οικογενειακή επιχείρηση με τέσσερις έως πέντε εργαζόμενους και εργαζόμενες, ένα-δυο συγγενείς που εργάζονται δωρεάν και μερικούς μετανάστες και μετανάστριες που κακοπληρώνει και κακομεταχειρίζεται ακόμα και πέρα από τα όρια της σχετικά ευνοϊκής για αυτόν νομοθεσίας. Από την άλλη αναλαμβάνει τον ρόλο του αξιαγάπητου αλλά και κακού πατέρα που παρενοχλεί τις γυναίκες συναδέλφους και που μας βρίζει και μας υποτιμά, όλους και όλες, επικαλούμενος το φιλότιμο, προκειμένου να ανέβει η απόδοσή μας. Έννοιες όπως βελτίωση του εξοπλισμού, ενσωμάτωση, πολιτισμένη συμπεριφορά, επιβράβευση, συμβιβασμοί, οικολογική συνείδηση, έννοιες όλες από το οπλοστάσιο της σύγχρονης εργοδοσίας, του είναι απόλυτα άγνωστες, όπως και η έκδοση αποδείξεων. Είναι το στήριγμα μιας μικροαστικής δημοκρατίας, ο διαδηλωτής του πάνω μέρους της πλατείας Συντάγματος, και όχι μόνον, αυτός που θεωρεί την εισφοροδιαφυγή και την φοροδιαφυγή σαν αντίσταση προς το σύστημα. Δυστυχώς τέτοιοι χαρακτήρες, παρά την κρίση, δεν συνιστούν είδος υπό εξαφάνιση. Ανάμεσα στο 2012 και το 2013 ο αριθμός των Ελλήνων που κατείχαν μια περιουσία πάνω από 30 εκατομμύρια € αυξήθηκε από τους 455 στους 505 και η συνολική περιουσία τους από τα 50 στα 60 δις $.20 Και αυτό σε ένα περιβάλλον μαζικής φυγής κεφαλαίου από την χώρα.

    Παρά τη συνεχή πτώση του ΑΕΠ της Ελλάδας, αυτές ακριβώς οι φιγούρες καπιταλιστών είναι οι άμεσα κερδισμένοι των μέτρων που παίρνονται με την πρόφαση της κρίσης πολύ πριν από τους υποψήφιους για προσέλκυση «επενδυτές». Τα στοιχεία στα οποία έγινε αναφορά δείχνουν αύξηση της κεφαλαιακής συσσώρευσης, αύξηση τόσο των εξαγωγών όσο και των εισαγωγών ως ποσοστό του ΑΕΠ (σαφώς μικρότερη μείωση εισαγωγών και εξαγωγών συγκριτικά με το ΑΕΠ), ψηλό δημόσιο χρέος αλλά χαμηλό ιδιωτικό χρέος μεταξύ των αναπτυγμένων χωρών ως ποσοστό του ΑΕΠ. Εκτός από αυτό, είναι απίστευτη σε έκταση και ένταση η αναδιάρθρωση των εργασιακών σχέσεων, σε δραματικό επίπεδο, σε όφελος της εργοδοσίας.

    Οι επιχειρήσεις που περιλαμβάνονται στο κατάλογο των 500 πλέον κερδοφόρων ελληνικών εταιρειών για το 2013, παρά την συνεχιζόμενη ύφεση, την πτώση της ζήτησης και την μεγάλη έλλειψη ρευστότητας, είχαν βελτιωμένες επιδόσεις με χαρακτηριστική την αύξηση της κερδοφορίας τους.21

    Στην αντίθετη κατεύθυνση λειτουργεί η κατάρρευση του ελληνικού χρηματιστηρίου, όπου για παράδειγμα οι τραπεζικές μετοχές κινούνται σε τιμές το πολύ γύρω από μερικές δεκάρες. Σαν παράδειγμα, η ονομαστική τιμή των μετοχών της Εθνικής Τράπεζας μειώθηκε σε 5 χρόνια κατά 99, 26%, σε 3 κατά 92, 71% σε 2 κατά 81, 50% και σε ένα χρόνο (από πέρσι) κατά 63, 50%.22 Αυτό δεν σημαίνει αποκλειστικά καταστροφή πλασματικού κεφαλαίου αλλά και πραγματικού. Η υποτίμηση της ονομαστικής τιμής των μετοχών σημαίνει υποτίμηση των υποδομών της τράπεζας και επόμενα και της αξίας της και όχι μόνο της χρηματιστηριακής τιμής της στην διεθνή αγορά κεφαλαίου. Από τις 500 πλέον κερδοφόρες ελληνικές επιχειρήσεις μόνο 62 βρίσκονται στο ελληνικό χρηματιστήριο βέβαια.23

    Στη δεκαετία του 1960 ο ΣΕΒ (ερμηνεύοντας το συμφέρον της ελληνικής κεφαλαιοκρατίας) και η τότε Αριστερά ΕΔΑ / ΚΚΕ (με βάση μια πολιτική ανάλυση με εθνικιστικό πρόσημο – εθνική ανεξαρτησία, με το στοιχείο του αντικαπιταλισμού ανύπαρκτο), ήταν ενάντια στην ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του καπιταλιστικού κόσμου, αλλά και του πληθυσμού συνολικά, υποστηρίζει τη συμμετοχή στην ΕΕ. Η φαινομενική απειλή των συνεπειών της εξόδου αναστάτωσε τον κόσμο και έκανε ακόμα περισσότερο εύκολη την επιβολή και νέων μέτρων «σωτηρίας» του συστήματος. Αυτό που ακόμα συζητιέται είναι η αλλαγή του νομίσματος με επιστροφή σε εθνικό νόμισμα. Αυτό υποτίθεται ότι θα σήμαινε την ελευθερία της κυβέρνησης να ρυθμίζει την σχέση του νέου νομίσματος προς το κεντρικό ευρωπαϊκό νόμισμα.

    Το χρήμα εκπληρώνει σαν χρήμα κάποιες λειτουργίες: Είναι μέσο συναλλαγών μέτρο των αξιών, μέσο θησαυρισμού και έχει διεθνή χαρακτήρα.24 Τα δυο τελευταία χαρακτηριστικά, της διεθνούς αποδοχής και ισοτιμίας και του «μέσου θησαυρισμού» εκπληρώνουν ελάχιστα νομίσματα και η δυνατότητα αυτή καθορίζεται από όρους ισχύος του αντίστοιχου εθνικού σχηματισμού ή συμμαχίας σχηματισμών στην περίπτωση της ΕΕ. Το στάρι, το πετρέλαιο, τα αυτοκίνητα, στις διεθνείς συναλλαγές πληρώνονται σε δολάρια. Το μόνο που δεν πληρώνεται σε διεθνές νόμισμα είναι η εργατική δύναμη. Ένα υποτιμημένο εθνικό νόμισμα εξυπηρετεί τα οικονομικά συμφέροντα των καπιταλιστών και την εθνική υπερηφάνεια των εργατών, και τίποτα παραπάνω. Τα χρέη παραμένουν χρέη σε διεθνές νόμισμα και με βάση το 1ο μνημόνιο υπάγονται στο αγγλικό δίκαιο. Η παραγωγή δεν μπορεί να υπάρξει ανεξάρτητα από εισαγόμενα εμπορεύματα. Ακόμα και η γεωργία εξαρτάται από τέτοια, όπως το πετρέλαιο και τα γεωργικά μηχανήματα. Οι εργάτες και οι εργάτριες θα έχουν χαμηλότερους μισθούς και ακόμα και τα εγχώρια εμπορεύματα θα είναι ακριβότερα για αυτούς και για αυτές, κατά το τμήμα σταθερού κεφαλαίου που είναι εισαγόμενο. Ο αγώνας ενάντια στο κεφάλαιο και τις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις δεν μπορεί να υποκατασταθεί από μέτρα πατριωτικού περιεχομένου που δεν αμφισβητούν έννοιες όπως η ανάπτυξη (του συστήματος) και η παραγωγή αξιών.

    Βιβλιογραφία

    Βιβλία

    Gabler (2006), Kompakt Lexikon Wirtschaft (Οικονομικό Λεξικό) 9η έκδοση, Wiesbaden.

    ICAP Group (2014), Business Leaders in Greece 2013, Αθήνα.

    Marx Karl (1989), Das Kapital, τ. 1ος, 33η έκδοση, Dietz Verlag, Berlin.

    McKinsey Global Institute, Richard Dobbs | London / Susan Lund | Washington DC / Jonathan Woetzel | Shanghai / Mina Mutafchieva | Brussels (2015), Debt and (not much) deleveraging.

    MEGA (Marx-Engels Gesamtausgabe) II 4.3 (2012), Manuskripte 1867-1868 ( χειρόγραφα του «Κεφαλαίου » 1867-1868)Akademie Verlag.

    Μηλιός Γιάννης (1988), Ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός, από την επέκταση στην καπιταλιστική ανάπτυξη, Εξάντας, Αθήνα.

    Piketty Thomas (2014), μετάφραση I. Utz και S. Lorenzen, Das Kapital im 21. Jahrhundert (Το κεφάλαιο τον 21ο αιώνα) 2η έκδοση, C. H. Beck, München

    Εφημερίδες – περιοδικές εκδόσεις

    Berliner Zeitung 18.05 2015: “Der Unsinn der Gläubiger” (Η ανοησία των πιστωτών).

    Berliner Zeitung 19.07.2011 και 09.02.2015.

    Der Spiegel 7/2015, “Tilgungsplan Griechenlands”(χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής των ελληνικών χρεών).

    Der Tagesspiegel 25.06.2014. Άρθρο για τους μύθους σε σχέση με την ελληνική κρίση

    Μπέλος Ηλίας (2015), «Η κρίση εξαφάνισε περισσότερα από 108 δις σε μετρητά και καταθέσεις»,Καθημερινή 01.11.2015.

    Σωτηρόπουλος Δ. Π., Γ. Μηλιός, Σ. Λαπατσιώρας (2014), «Το δημόσιο χρέος στον σύγχρονο καπιταλισμό: το πλαίσιο μιας προοδευτικής πρότασης για την ζώνη του ευρώ», Θέσεις τ. 129, Οκτώβριος -Δεκέμβριος 2014, http://www.theseis.com/images/stories/t129/theseis129-meleti-2.pdf

    Ιστότοποι

    http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco/, ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία.

    http://finance.in.gr/StockTables.aspx, για το ελληνικό χρηματιστήριο.

    http://www.efsyn.gr/sites/efsyn.gr/files/wysiwyg/grafima_52.jpg. Για τις πλέον κερδοφόρες επιχειρήσεις του χρηματιστηρίου.

    http://www.fortunegreece.com/article/motor-oil-zimies-832-ekat-to-2014

    http://www.inr.gr/?p=a1008, http://www.inr.gr/?p=a402, Ελληνική βιομηχανία.

    http://www.naftemporiki.gr/finance/story/920678/elpe-rekor-paragogis-kai-eksagogon-to-2014-me-isxura-leitourgika-apotelesmata

    http://www.toxrima.gr/pse-analytika-oi-eksagoges-to-2014-stoxos-t/ , ΣΕΒΕ, Ελληνικές εξαγωγές 2013, στατιστική τεκμηρίωση.

    http://zcode-gr.blogspot.de/2014/10/e-78-5.html , Φορολογία και δημοσιονομική διαχείριση, Καθηγητής Γ. Ζουγανέλης, Τα άρθρα του Συντάγματος που υποτίθεται ότι φοροαπαλάσσουν τους εφοπλιστές.

    https://www.wikipedia.org.

    http://www.bloomberg.com, BlombergBusiness (09.03.2015), Billionairegreekshipownerssurfacewhileathomeeconomysinks, (δισεκατομμυριούχοι έλληνες πλοιοκτήτες ενώ στο σπίτι η οικονομία βουλιάζει).

    http://www.destaris.de, Rangfolge der Handelspartner im Außenhandel der Bundesrepublik, 2011, 2012, 2013, 2014, γερμανική στατιστική υπηρεσία.

    http://www.focus.de, Was ein Schuldenschnitt Deutschland kosten k ö nnte , (Τι θα μπορούσε να κοστίσει στην Γερμανία μια κατάργηση του χρέους της Ελλάδας).

    http://www.infomarin.ru. για τους εφοπλιστές του Λονδίνου.

    http://www.nasdaq.com, Tradeonline

     

    1 Μηλιός 1988: 206. «Η περίοδος 1830-1870 έχει σαν κύριο χαρακτηριστικό της την σταθεροποίηση των αστικών κοινωνικών σχέσεων και θεσμών […] ενώ παράλληλα η οικονομική και κοινωνική κυριαρχία διατηρείται στα χέρια των «πρώιμων» καπιταλιστικών μερίδων. […] Η περίοδος 1870-1909 χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη και την τελική επικράτηση του βιομηχανικού καπιταλισμού, … που συνοδεύεται από τις πρώτες αξιοσημείωτες εισαγωγές κεφαλαίου αλλά και από γιγάντιαιες επενδύσεις σε έργα υποδομής».

    2 ICAP 2014.

    3 Για τις λιγότερο γνωστές επιχειρήσεις: Η Folli – Follie ασχολείται με την μόδα, η Jumbo (κέρδη εξαμήνου) με παιδικά παιχνίδια, ο Σαράντης με καλλυντικά, η ΕΛ.Β.ΑΛ με την παραγωγή αλουμινίου, το Πλαίσιο με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ο Κυριακίδης με μάρμαρα και γρανίτες, η Mermeren Kombinat κάνει το ίδιο αλλά στη Δημοκρατία της Μακεδονίας, η Μ & Α Καρατζή με ηλιακά αλλά και υφάσματα και η ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή με εναλλακτικές παραγωγές ενέργειας. (Οι πληροφορίες προέρχονται από τις ιστοσελίδες των εταιρειών).

    4 http://www.fortunegreece.com/article/motor-oil-zimies-832-ekat-to-2014/, http://www.naftemporiki.gr/finance/story/920678/elpe-rekor-paragogis-kai-eksagogon-to-2014-me-isxura-leitourgika-apotelesmata. Οι ζημιές της ΕΛΠΕ ΑΕ είναι τόσο υψηλές, όχι τόσο λόγω της πτώσης της τιμής του πετρελαίου, όσο γιατί την απόσβεση μιας τεράστιας επένδυσης σε πάγιο κεφάλαιο στις αρχές του 2014, την φόρτωσε όλη στο 2014

    5 http://www.nasdaq.com, Tradeonline.

    7 http://www.bloomberg.com, Blomberg Business (09.03.2015), “Billionaire Greek ship owners surface while at home economy sinks”, («ΔισεκατομμυριούχοιΈλληνες πλοιοκτήτες στην επιφάνεια, ενώ στοσπίτι ηοικονομία βουλιάζει»).

    8 “Der Unsinn der Gläubiger” («Η ανοησίατων πιστωτών»).

    9 Gabler 2006: 21.

    10 σ: σταθερό κεφάλαιο, μ: μεταβλητό κεφάλαιο, υ: υπεραξία, t: χρόνος.

    11 Wikipedia. Το 2010 κατείχε τη θέση 31, σύμφωνα με το Οικονομικό Επιμελητήριο της Αυστρίας.

    12 MEGA 4.3 2012: 310.

    13 Piketty 2014: 220 κ.ε.

    14 Η Γερμανία εισήγαγε το 2013 6.900 τόνους ελληνικού ελαιολάδου. Αυτό αντιστοιχεί στο 2% των εξαγωγών της Ελλάδας προς τη Γερμανία. Το προϊόν ελληνικών επιχειρήσεων που εξάχθηκε περισσότερο προς τη Γερμανία ήταν τα φαρμακευτικά προϊόντα, κυρίως γενόσημα. Der Tagesspiegel 25.06.2014.

    15 Der Spiegel 7/2015, μέχρι το 2057 πρέπει να πληρώνονται δόσεις για τα δανεικά οι οποίες είναι από το 2017 σχεδόν ισόποσες.

    16 http://www.focus.de. Για τις επιπτώσεις της μη αποπληρωμής των ελληνικών κρατικών χρεών προς την Γερμανία.

    18 Η σχετική στατιστική υπέστη μια παραπέρα επεξεργασία με την προσθήκη του ποσοστού του χρέους του χρηματοπιστωτικού τομέα στο συνολικό ποσοστό του χρέους ως προς το ΑΕΠ.

    19 Καθηγητής Γ. Ζουγανέλης «Φορολογία και δημοσιονομική διαχείριση», http://zcode-gr.blogspot.de/2014/10/e-78-5.html Τα σχετικά άρθρα του Συντάγματος πάνω στα οποία στηρίζεται η φοροαπαλλαγή των εφοπλιστών:

    «Άρθρο 78

    […]

    5. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται να επιβληθούν με εξουσιοδότηση νόμων πλαισίων εξισωτικές ή αντισταθμιστικές εισφορές ή δασμοί, καθώς και να ληφθούν οικονομικά μέτρα στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων της Χώρας με οικονομικούς οργανισμούς ή μέτρα που αποβλέπουν στην εξασφάλιση της συναλλαγματικής θέσης της Χώρας.

    Άρθρο 107

    1. Η πριν από την 21 Απριλίου 1967 νομοθεσία με αυξημένη τυπική ισχύ για την προστασία κεφαλαίων εξωτερικού διατηρεί την αυξημένη τυπική ισχύ που είχε και εφαρμόζεται και στα κεφάλαια που θα εισάγονται στο εξής. Την ίδια ισχύ έχουν και οι διατάξεις των Κεφαλαίων Α35 έως και Δεε του τμήματος Α33 του νόμου 27/75 «περί φορολογίας πλοίων, επιβολής εισφοράς προς ανάπτυξιν της εμπορικής ναυτιλίας, εγκαταστάσεως αλλοδαπών ναυτιλιακών επιχειρήσεων και ρυθμίσεως συναφών θεμάτων».

    2. Νόμος, που εκδίδεται μία φορά μόνο μέσα σε τρεις μήνες από την ισχύ του Συντάγματος, ορίζει τους όρους και τη διαδικασία για την αναθεώρηση ή λύση των εγκριτικών διοικητικών πράξεων που εκδόθηκαν με οποιονδήποτε τύπο κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού διατάγματος 2687/1953 ή των συμβάσεων που έχουν συναφθεί από 21 Απριλίου 1967 έως 23 Ιουλίου 1974 για επενδύσεις κεφαλαίων εξωτερικού, με εξαίρεση εκείνες που αφορούν τη νηολόγηση πλοίων με ελληνική σημαία».

    20 Σωτηρόπουλος / Μηλιός / Λαπατσιώρας 2014: 60.

    21 ICAP 2014.

    23 ICAP 2014.

    24 Μαρξ 1989: 143 κ.ε.

Advertisements