ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ο Ν. Μπουχάριν δεν γράφει το «Ιμπεραλισμός και παγκόσμια οικονομία» στην ησυχία του γραφείου του. Το 1915, η αποφορά των χαρακωμάτων έφτανε με τη βία ακόμα και στις πιο αδιάφορες μύτες. Πόσο μάλλον. Ο Ν. Μπ. Προσπάθησε να εξηγήσει, να τεκμηριώσει και να αφηγηθεί τις αιτίες πίσω από αυτό το κατά τα άλλα προτόγνωρο αιματοκύλισμα. Αιτίες κανονικές, ειρηνικές, δημοκρατικές, απλές, ανθρώπινες, αιτίες δηλαδή που βρίσκονται στο πυρήνα της καπιταλιστικής οργάνωσης της εργασίας ή πιο συγκεκριμένα στην νεογέννητη κοινωνιά της φορντικής εργασίας. Η αναδημοσίευση του παρακάτων αποσπάσματος, η επαναφορά του στην επιφάνεια της μνήμης, σημαίνει ταυτόχρονα την ευθύνη, να αναζητήσουμε με την ίδια προσοχή, μεθοδικότητα, και επιμονή τις αντίστοιχες αιτίες που βρίσκονται θαμμένες βαθιά- και ταυτόχρονα μπροστά στα μάτια μας, στους ανταγωνισμούς της κοινωνίας της μεταφορντικής οργάνωσης της εργασίας. Τις αιτίες του τρέχοντος, εδώ και 2 δεκαετίες, τέταρτου παγκοσμίου πολέμου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ

Μέσα  ανταγωνιστικής πάλης και κρατική Ισχύς.

Από το: Νικολάι Μπουχάριν, , Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Μάιος 2004, Αθήνα, σ. 130- 137.

predator-firing-missile4

 

[…]

Η πάλη των επιχειρήσεων ιδιοκτησίας διεξάγεται συνήθως διαμέσου των χαμηλών τιμών· τα μικρά μαγαζιά πωλούν φθηνότερα, περιορίζοντας το βιοτικό τους επίπεδο στο ελάχιστο· οι καπιταλιστές αγωνίζονται να μειώσουν το κόστος παραγωγής βελτιώνοντας την τεχνική και χαμηλώνοντας τους μισθούς κ.λπ. Όταν η πάλη ανάμεσα στις επιχειρήσεις ατομικής ιδιοκτησίας έχει αντικατασταθεί από την πάλη ανάμεσα στα τραστ, οι μέθοδοι πάλης (στο βαθμό που αυτή διεξάγεται στη παγκόσμια αγορά) υφίστανται μια συγκεκριμένη μεταβολή· οι χαμηλές τιμές εξαφανίζονται στην εγχώρια αγορά, έχοντας αντικατασταθεί από υψηλές τιμές οι οποίες διευκολύνουν την πάλη στην παγκόσμια αγορά· αυτή η τελευταία διεξάγεται διαμέσου των χαμηλών τιμών εις βάρος των υψηλών τιμών που καταβάλλονται στην εγχώρια αγορά. Η σημασία της κρατικής ισχύος αυξάνεται: γίνεται εκμετάλευση του δασμολογίου και του ναυλολογίου· η τρομέρη οικονομική δύναμη των τραστ που αντιμάχονται το ένα το άλλο, τόσο στην εγχώρια όσο και στην αγορά του εξωτερικού, επιτρέπει σε αυτά κάτω από ορισμένες συνθήκες να εφαρμόσουν και άλλες μεθόδους. Όταν ένα τραστ εκπροσωπεί μια μεγάλη συνδιασμένη επιχείρηση, όταν για παράδειγμα κατέχει σιδηροδρόμους, ατμόπλοια, ηλεκτρική ενέργεια κ.λπ., σχηματίζοντας ένα κράτος εν κράτει, μπορεί να ακολουθήσει μια περίπλοκη στρατηγική σε σχέση με τους ανταγωνιστές της ρυθμίζοντας τις τιμές των σιδηροδρόμων και τη χρέωση μεταφοράς νερού, καθορίζοντας τιμές για τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας κ.λπ., κ.λπ. Ακόμη μεγαλύτερης σημασίας είναι το κλείσιμο της πρόσβασης προς τις πρώτες ύλες και τις αγορές πώλησης, καθώς επίσης και η άρνησης πίστωσης. Ο δρόμος προς τις πρώτες ύλες φράζεται συνήθως εκεί που υπάρχει ένα συνδυασμένο καρτέλ.

[…]

Υπάρχουν, ωστόσο, ακόμη πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτής της πάλης. Έχουμε υπόψη την πάλη ανάμεσα στα αμερικάνικα τραστ. Οι αρχές που εφαρμόστηκαν εδώ προχώρησαν πολύ πιο πέρα από που είναι επιτρεπτό μέσα σε πλαίσια οργανωμένης διακυβέρνησης: προσλήφθηκαν συμμορίες εγκληματιών για να καταστρέψουν σιδηροδρομικές γραμμές, να προκαλέσουν ζημιές και να ανατινάξουν αγωγούς πετρελαίου· επιστρατεύτηκαν ο εμπρησμός και η δολοφονία· κυβερνητικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων ολόκληρων δικαστικών σωμάτων, δωροδοκήθηκαν σε μεγάλη κλίμακα· κατάσκοποι τοποθετήθηκαν στο στρατόπεδο των ανταγωνιστών, κ.λπ, κ.λπ- υπάρχει πληθώρα υλικού από αυτή την άποψη στην ιστορία των γιγαντιαίων αμερικάνικων επιχειρήσεων.

Όταν ο ανταγωνισμός έχει τελικά φθάσει στο ανώτατο στάδιο του, όταν έχει καταστεί ανταγωνισμός μεταξύ κρατικών καπιταλιστικών τραστ, τότε η χρήση της κρατικής ισχύος και οι δυνατότητες που σχετίζονται με αυτήν, αρχίζουν να παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο. Ο κρατικός μηχανισμός ανέκαθεν χρησίμευε ως εργαλείο στα χέρια των κυρίαρχων τάξεων της χώρας του, και πάντα έχει ενεργήσει ως «υπερασπιστής» και «προστάτης» τους στην παγκόσμια αγορά· σε καμία χρονική περίοδο, ωστόσο, δεν είχε την κολοσσιαία σημασία που έχει στην εποχή του χρηματιστικού κεφαλαίου και της ιμπεριαλιστικής πολιτικής

[…]

Η επιρροή του κράτους επί των στοιχείων της εγχώριας ζωής και επί των εξωτερικών σχέσεων γίνεται όλο και πιο πολυσχιδής. Η κυβέρνηση δεν θα επεφευγε άμεσα να φροντίσει τα συμφέροντα του λαού της [ ο όρος «λαός» πρέπει , φυσικά, να γίνεται κατανοητός υπό όρους όταν διαβάζουμε αστούς οικονομολόγους- Σημ.τ. Συγγρ.] σε οποιοδήποτε σημείου της υδρογείου εμφανιστούν ενδεχομένως στα συμφέροντα αυτά. Η εθνική οικονομία και η πολιτική είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα. Η ρήξη μεταξύ αυτής της εποχής και της επόχης του παλιού φιλελευθερισμού, με την υποστήριξη προς την ελεύθερη διακίνηση,  και με το δόγμα για την αρμονία των συμφερόντων, γίνεται ακόμα ευρύτερη. Το γεγονός αυτό κάνει κάποιον να σκεφθεί ότι υπάρχει περισσότερη βαναυσότητα και εριστικότητα στον κόσμο συνολικά. Ο κόσμος είναι περισσότερο ενωμένος από ποτέ: τα πάντα εφάπτονται των πάντων, όλα επηρεάζονται από τα πάντα, και ταυτόχρονα όλοι συνωθούνται εναντίον αλλήλων, και μοιράζουν χτυπήματα δεξιά και αριστερά.[i]

[…]

Το να πούμε, ωστόσο, ότι οι πόλεμοι προκαλούνται από την βιομηχανία των όπλων, θα ήταν ένας φτηνός ισχυρισμός. Η βιομηχανία των όπλων δεν αποτελεί με κανένα τρόπο έναν κλάδο παραγωγής ο οποίος άρχει για τον εαυτό του, ούτε είναι ένα τεχνητα δημιουργημένο κακό το οποίο με τη σειρά του προκαλει την «μάχη των εθνών». Θα έπρεπε να ήταν φανερό από τους προηγούμενους ισχυρισμούς ότι οι εξοπλισμοί αποτελούν απαραίτητο γνώρισμα της κρατικής ισχύος, ένα γνώρισμα το οποίο έχει μια πολύ συγκεκριμένη λειτουργία στην πάλη ανάμεσα στα κρατικά καπιταλιστικά τραστ. Η καπιταλιστική κοινωνία είναι αδιανόητη χωρίς εξοπλισμούς, καθώς είναι αδιανόητη χωρίς πολέμους. Και ακριβώς όπως είναι αλήθεια πως δεν είναι οι χαμηλές τιμές που προκαλούν τον ανταγωνισμό αλλά, αντίθετα, ο ανταγωνισμός είναι αυτός είναι αυτός που προκαλεί τις χαμηλές τιμές, αποτελεί εξίσου αλήθεια ότι δεν είναι η ύπαρξη των όπλων η πρωταρχική αιτία και η κινητήρια δύναμη στους πολέμους (αν και οι πόλεμοι είναι προφανώς αδύνατοι χωρίς όπλα) αλλά, αντίθετα, το αναπόφευκτο των οικονομικών συγκρούσεων καθορίζει την ύπαρξη των όπλων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στην εποχή μας, που οι οικονομικές συνθήκες έχουν φθάσει σε ασυνήθιστο βαθμό έντασης, είμαστε μάρτυρες ενός τρελού οργίου εξοπλισμών. Έτσι η κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου συνεπάγεται τόσο τον ιμπεριαλισμό όσο και τον μιλιταρισμό. Με την έννοια αυτή ο μιλιταρισμός αποτελεί εξίσου αντιπροσωπευτικό φαινόμενο με το ίδο το χρηματιστικό κεφάλαιο.

Με την αύξηση της σημασία της κρατικής ισχύος, μεταβάλλεται επίσης και η εσωτερική της διάρθρωση. Το κράτος γίνετια περισσότερο απο ποτέ άλλοτε μια «εκτελεστική επιτροπή των κυρίαρχων τάξεων». Είναι αλήθεια ότι η κρατική ισχύς ανέκαθεν αντανακλούσε τα συμφέροντα των «ανωτέρων στρωμάτων», αλλά στο βαθμό που το ίδιο το ανώτερο στρώμα ήταν μια λίγο- πολύ άμορφη μάζα, ο οργανωμένος κρατικός μηχανισμός αντιμετώπιζε μια ανοργάνωτη τάξη (ή τάξεις) των οποίων τα συμφέροντα ενσάρκωνε. Τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά τώρα. Ο κρατικός μηχανισμός όχι μόνο ενσαρκώνει τα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων γενικά, αλλά και τη συλλογικά εκφρασμένη θέλη τους επίσης. Δεν αντιμετωπίζει πια εξατομικευμένα μέλη  των κυρίαρχων τάξεων αλλά τους οργανισμούς τους. Έτσι η κυβέρνηση de facto μεταμορφώνεται σε μια «επιτροπή» εκλεγμένη από τους εκπροσώπους των οργανισμών των επιχειρηματιών, και γίνεται ανώτατη κατευθυντήρια δύναμη του κρατικού καπιταλιστικού τραστ. Αυτή είναι μια από τις κύριες αιτίες των επονομαζόμενων κρίσεων του κοινοβουλευτισμού. Σε παλαιότερες εποχές το κοινοβούλιο λειτουργούσε ως ένας στίβος για τον αγώνα ανέμεσα σε ποικίλες φατρίες των κυρίαρχων ομάδων (αστοί και γεωκτήμονες, διάφορα στρώματα της αστικής τάξης μεταξύ τους κ.λπ.). Το χρηματιστικό κεφάλαιο έχει παγιώσει σχεδόν όλες τις παραλλαγές τους σε μια «συμπαγή αντιδραστική μάζα» ενωμένη σε πολλούς συγκεντροποιημένους οργανισμούς.

[…]

 

[i]  Το απόσπαμα που παραθέτει ο Μπουχάριν είναι του Καθηγητή A. A. Isayev: World Economy, σ. 261- 262, ο οποίος ήταν Ρώσος οικονομολόγος και σταστιστικολόγος, με μεγάλη αναγνωρισημότητα στη Ρωσία πριν την Οκτωβριανή επανάσταση.

Advertisements