ΟΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΡΙΟ

130612022213-brazil-student-protests-story-top

Ακολουθεί μια μετάφραση από το περιοδικό Jacobin (10/7/2015), του κειμένου του Ian Steinman, ενός πολιτικού ακτιβιστή που ζει στο Ρίο, σχετικά με τις κινητοποιήσεις των φοιτητών και των φοιτητριών ενάντια στις περικοπές των χρηματοδοτήσεων για την παιδεία και την σύνδεση τους με τους αγώνες των προλετάριων που κατοικούν στις «φαβέλες». Το κείμενο αυτό μεταφράστηκε για τους σκοπούς της τεκμηρίωσης της ανταγωνιστικής κριτικής, χωρίς να υπάρχει ταύτιση απόψεων και μεθοδολογίας με τον συγγραφέα. Η επιμονή του να εστιάζει στις «πολιτικές της λιτότητας», και η αδυναμία του να φωτίσει την υποκειμενικότητα της εργατικής τάξης στην Βραζιλία, την τεχνική/κοινωνική/πολιτική της σύνθεση, δυσχαιρένουν την κατανόηση της τρέχουσας φάσης του ταξικού πολέμου, και την ιδιαιτερότητα των αγώνων στα Πανεπιστήμια της Βραζιλίας. Χωρίς να θεωρούμε το παρακάτω κείμενο οδηγό, το θεωρούμε απλά χρήσιμο..

μετάφραση χιτίστ

Οι αντιστάσεις των φοιτητών του Ρίο

Σχεδόν ένα χρόνο μετά τον Τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλου (World cup), εκατοντάδες φοιτητές και φοιτήτριες συγκεντρώνονται στη σκιά του σταδίου Μαρακανά του Ρίο ντε Τζανέιρο για να συζητήσουν σχετικά με μια φοιτητική κινητοποίηση στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο (UERJ). Όπως σχεδόν όλα τα δημόσια πανεπιστήμια της Βραζιλίας, το UERJ αντιμετωπίζει «οικονομική κρίση» που η κυβέρνηση προσπαθεί να επιλύσει μέσω σαρωτικών επιθέσεων στις συνθήκες ζωής/εργασίας των φοιτητών και των εργαζομένων.

Η συζήτηση των φοιτητριών/ων, γύρω από την στρατηγική των κινητοποιήσεων τους, διακόπηκε από ήχους βομβών και από πυροβολισμούς που προέρχονταν από τη γειτονική φαβέλα Metro-Mangueira. Εκεί η αστυνομία είχε επιτεθεί σε κάτοικους που προσπαθούσαν να αποτρέψουν την κατεδάφιση των σπιτιών τους. Οι φοιτητές/τριες σταμάτησαν τη συνέλευση τους και βγήκαν στον δρόμο για να βοηθήσουν τους κατοίκους να κλείσουν τον κεντρικό δρόμο ανάμεσα στο πανεπιστήμιο και τη φαβέλα. Η αστυνομία απάντησε με χρήση δακρυγόνων και με σφαίρες από καουτσούκ.

Πνιγμένοι από τα δακρυγόνα οι φοιτητές υποχώρησαν και αναζήτησαν καταφύγιο στο πανεπιστήμιο, όμως επιστρέφοντας βρήκαν την πόρτα κλειστή, να φρουρείται από την ασφάλεια της πανεπιστημιούπολης. Ήδη, φτιάχνεται ένα βίντεο από το τμήμα επικοινωνίας της φοιτητικής ένωσης που δείχνει ένα μαθητή να δέχεται επίθεση από τους άνδρες της ασφάλειας, οι οποίοι τελικά τον σέρνουν μακριά, και πολλές άλλες να παρενοχλούνται και να δέχονται απειλές. Μετά από μια σύντομη αντιπαράθεση, η ασφάλεια έφερε πυροσβεστικές αντλίες απειλώντας τους διαδηλωτές/τριες, λίγα βήματα μακριά από τη σχολή τους.

Αυτή η άνευ προηγουμένου καταστολή στο πανεπιστήμιο έρχεται εν μέσω μιας βαθιάς κρίσης στο πανεπιστημιακό σύστημα της Βραζιλίας. Η απότομη στροφή της κυβέρνησης του Εργατικού Κόμματος (PT) προς την λιτότητα έχει μεταμορφώσει τα πανεπιστήμια της Βραζιλίας σε μια από τις πιο σημαντικές και δυνητικά εκρηκτικές τοποθεσίες αντίστασης.

Τους τελευταίους μήνες οι καθηγητές σε εικοσιτέσσερα ομοσπονδιακά πανεπιστήμια έχουν εμπλακεί σε απεργίες, και το 58- 64% των τεχνικών εργαζομένων έχει αποχωρήσει/ απολυθεί. Οι χωρίς σωματειακή οργάνωση, εργαζόμενοι με υπεργολαβία στα πανεπιστήμια όλης της χώρας, αφού εργάστηκαν για μήνες χωρίς να έχουν πληρωθεί, απάντησαν με τις δικές τους μαχητικές (militant) απεργίες. Αυτές οι στάσεις εργασίας έχουν εμφανιστεί μαζί με ένα κύμα φοιτητικών κινητοποιήσεων, με καταλήψεις και «απεργίες» στις πανεπιστημιουπόλεις όλης της Βραζιλίας.

Με δεδομένο ότι η κυβέρνηση του PT ήρθε στην εξουσία το 2003, η Βραζιλία έχει δει τη μεγαλύτερη επέκταση του πανεπιστημιακού συστήματος στην ιστορία της. Ο αριθμός των ομοσπονδιακών πανεπιστήμιων υπερδιπλασιάστηκε, και ο αριθμός των φοιτητριών/ων σε αυτά τα κολλέγια αυξήθηκε από 596.000 σε 1 εκατομμύριο.

Χάρη σε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα υποτροφιών και φοιτητικών δανείων, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και οι τεχνικές σχολές παρουσίασαν ακόμη μεγαλύτερη επέκταση, μετρώντας εκατομμύρια φοιτήτριες/ες. Χωρίς το πρόγραμμα να αμφισβητεί τον ελιτίστικο χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Βραζιλία – οι αυστηρές εισαγωγικές εξετάσεις παραμένουν – η μαζική ανάπτυξη του πανεπιστημιακού συστήματος, παράλληλα με την εφαρμογή μέτρων «θετικής διάκρισης» (affirmative action) ήταν μία απ’ τις πιο προοδευτικές και σημαντικές μεταρρυθμίσεις του PT.

Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις συνέπεσαν με την ταχεία οικονομική ανάπτυξη της Βραζιλίας. Η διεύρυνση του συστήματος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και η εισαγωγή νέων κοινωνικών προγραμμάτων, ήταν συμβατή με τα συμφέροντα των επιχειρήσεων – οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης δικαιολογούσαν/ απαιτούσαν την κατάρτιση μιας νέας γενιάς τεχνικών, μηχανικών, εκπαιδευτικών, και γιατρών.

Ωστόσο, καθώς η Βραζιλία παλεύει μέσα στην παγκόσμια οικονομική κρίση, σε συνδυασμό με τη δραστική πτώση των τιμών των βασικών εμπορευμάτων και ένα τεράστιο σκάνδαλο διαφθοράς στην Petrobras, το PT έχει κινηθεί στην κατεύθυνση της αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων μέσω μιας σειράς από βαθιές περικοπές. Σε αυτό το κλίμα της οικονομικής κρίσης και αβεβαιότητας, η ζήτηση για διευθυντικά στελέχη, μηχανικούς, τεχνικούς  έχει εξασθενίσει παράλληλα με την προθυμία του κεφαλαίου να ανεχθεί τις κοινωνικές δαπάνες που έκαναν την επέκταση των Πανεπιστημίων στη Βραζιλία δυνατή..

Παρά το πολιτικό χάσμα μεταξύ του PT και του Βραζιλιάνικου Κοινωνικού Δημοκρατικού Κόμματος (PSDB), στην πράξη, οι δύο πλευρές έχουν ενωθεί πίσω από ένα πρόγραμμα σκληρών μέτρων λιτότητας. Υπερασπίζονται βαθιές περικοπές στα κοινωνικά προγράμματα, και η Πρόεδρος της Βραζιλίας Ντίλμα Ρούσεφ ανακοίνωσε πρόσφατα μείωση της τάξης των $ 3.200.000.000 (ή 15%) στον προϋπολογισμό για την εκπαίδευση.

Τα τεχνικά προγράμματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα πρέπει να περικοπούν κατά $ 3000000-1000000, και οι φοιτητές/τριες σε ιδιωτικά (for- profit) πανεπιστήμια (κατά κύριο λόγο οι φτωχότεροι/ες φοιτητές/τριες που μπόρεσαν να μπουν στα πανεπιστήμια των ελίτ) αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο μιας σημαντικής αύξησης των επιτοκίων στα σπουδαστικά δάνεια, καθώς και τον ουσιαστικό περιορισμό της διαθεσιμότητας των δανείων και των κρατικών επιχορηγήσεων.

Στα ομοσπονδιακά πανεπιστήμια στο Ρίο, οι φοιτητές έχουν αναγκαστεί να κάνουν μαθήματα έξω από το πανεπιστήμιο ή να στριμώχνονται σε κτήρια που καταρρέουν. Ενώ, στην πιο ακριβή πόλη της Βραζιλίας, οι φοιτητές αναγκάζονται να ζουν με κονδύλια ύψους περίπου $ 130 το μήνα – ένα ποσό που καλύπτει μόλις το κόστος της χρήσης των μέσων μαζικής μεταφοράς προς στην πανεπιστημιούπολη.

Οι Βραζιλιάνοι φοιτητές που αποφοιτούν τώρα, βρίσκονται σε μία από τις πιο απογοητευτικές αγορές εργασίας της πρόσφατης ιστορίας. Από 2002-2014 το ποσοστό ανεργίας των νέων στις μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές υποχώρησε από 23,2% στο 11%, αλλά τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους ο αριθμός αυτός ανήλθε στο 16,2%. Για τους φοιτητές με 11 ή περισσότερα χρόνια σπουδών (συμπεριλαμβανομένων των κατόχων  «καλών» πτυχίων), το ποσοστό αυξήθηκε από 11,1% πέρυσι σε 14,6% φέτος τον Απρίλιο. Οι φοιτητές με πτυχία σε τομείς όπως η μηχανική είναι πιο πιθανό να βρουν δουλειά, αλλά συχνά καταλήγουν σε πρακτικές που πληρώνουν ελάχιστα πάνω από τον κατώτατο βασικό μισθό. Με τον ιδιωτικό τομέα και το δημόσιο να ανακοινώνουν συντεταγμένα περικοπές και απολύσεις, η ανεργία είναι πιθανόν να αυξηθεί.

Η αποτυχία του ΡΤ να αποκαταστήσει τις υποσχέσεις της «κοινωνικής ανόδου» και η συμμετοχής του σε σκάνδαλα διαφθοράς έχει καταστρέψει την αξιοπιστία του και έχει ρίξει το κόμμα σε μια βαθιά πολιτική κρίση. Η αποδοχή της Ντίλμα Ρούσεφ βρίσκεται στο ιστορικό χαμηλό του 10%, το χαμηλότερο των τελευταίων είκοσι ετών, με τα υψηλότερα επίπεδα της αποδοκιμασίας να βρίσκονται μεταξύ των νέων.

Μια πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι δύο στους τρεις Βραζιλιάνους δεν έχουν καμία συμπάθεια για οποιοδήποτε πολιτικό κόμμα, το υψηλότερο από το 1988, όταν θεσπίστηκε το σημερινό συνταγματικό πλαίσιο. Η γενικευμένη δυσαρέσκεια απέναντι στο PT και η μη βιωσιμότητα του οικονομικού μοντέλου που προσπαθούσε να διασφαλίσει τον συμβιβασμό ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και τα κοινωνικά προγράμματα, εξωθεί τη Βραζιλία σε μια πυκνή συγκυρία όπου και οι αριστερές και οι δεξιές εναλλακτικές προτάσεις μπορούν να αδράξουν την ευκαιρία και να επιτεθούν.

Αν  και η σημερινή ισορροπία δυνάμεων συνεχίζεται, το πιο πιθανό πολιτικό αποτέλεσμα θα είναι μια νίκη για τη Δεξιά. Στις εκλογές του 2014, το PT και το PSDB, ήταν πολύ κοντά (το PT κέρδισε με 51,6% , την Aécio Neves του PSDB που έφτασε στο 48,3%), και η εκλογική δυναμική του PSDB, το έχει τοποθετηθεί ως το πιο πιθανό να αποκομίσει πολιτικά κέρδη από τη μειωμένη επιρροή του PT.

Νωρίτερα αυτό το έτος, εκατοντάδες χιλιάδες Βραζιλιάνοι είχαν βγει στους δρόμους ζητώντας «πρόταση μομφής» προς την κυβέρνηση, σε διαμαρτυρίες που υποστηρίζονταν από τα εθνικά μέσα ενημέρωσης και ηγεμονεύονταν από τη Δεξιά. Ενώ ακόμα και όταν το κίνημα για την «πρόταση μομφής» εξαφανίστηκε από το προσκήνιο, η Δεξιά συνεχίζει να  ενισχύεται.

Η αποδυνάμωση του PT παρέχει επίσης ευκαιρίες για την κύρια αριστερή αντιπολίτευση, το Κόμμα του Σοσιαλισμού και Ελευθερίας (PSOL). Μεταξύ των εκλογών του 2010 και του 2014 το PSOL διπλασίασε τις ψήφους του 0,87 έως 1,5%, και πρόσφατα είχε το δεύτερο μεγαλύτερο αριθμό σε νέα μέλη ανάμεσα σε όλα τα κόμματα. Το PSOL  προέρχεται από μια αριστερή διάσπαση του PT και είναι πιθανό να είναι ο κύριος αποδέκτης των τυχόν αριστερών διασπάσεων του PT.

Ωστόσο, η ικανότητα της PSOL να προβάλει μια αποτελεσματική εναλλακτική λύση από τα αριστερά είναι αμφισβητήσιμη. Σε περίπτωση που το κόμμα κερδίσει την εξουσία δεν θα έχει την ικανότητα να υποστηρίξει με συνέπεια τα αιτήματα των εργαζομένων. Είναι ένα φαινόμενο,  κατά κύριο λόγο εκλογικό, χωρίς μια σταθερή βάση στους εργαζόμενους ή στις φοιτητικές κινήσεις, και δεν έχει ακόμα δείξει το είδος της εκλογικής δύναμης που απαιτείται για να αποδειχθεί ως μια πραγματική εναλλακτική λύση. Το PSOL είναι σε θέση να επωφεληθεί από κάθε αντίσταση, αλλά είναι πιο πιθανό να λειτουργήσει ως ένα θερμόμετρο παρά ως καταλύτης για τον αγώνα.

Οι μαζικές διαδηλώσεις στην Ιούνιο του 2013 συγκλόνισαν τη χώρα και εμφανίστηκαν σε πρωτοσέλιδα σε όλο τον κόσμο. Οι διαδηλώσεις κινητοποίησαν εκατομμύρια ανθρώπους από τη Βραζιλία ενάντια στα κυρίαρχα πολιτικά κόμματα. Ένα κύμα προλεταριακής μαχητικότητας (grassroots worker militancy) ξεπήδησε και μέσα σε αυτό το κλίμα, οι συλλέκτες σκουπιδιών κέρδισαν μια αύξηση στους μισθούς τους κατά 40% μέσω μιας παράνομης- άγριας απεργίας.

Οι διαδηλώσεις αυτές είχαν βαθιά επίδραση στην πολιτικοποίηση της νέας γενιάς των Βραζιλιάνων φοιτητών/τριων. Με τα πανεπιστήμια στο κέντρο της σημερινής κρίσης, οι φοιτητές/τριες του πανεπιστημίου και τα κινήματα των εργαζομένων δημιουργούν μια από τις μεγαλύτερες ελπίδες για την ανάδειξη μιας αριστερής εναλλακτικής πρότασης.

Οι φοιτητές/τριες του Πανεπιστημίου και μαθητές/τριες γυμνασίου που αποτελούν μια πολύ μαχητική νεολαία που συσπειρώθηκε ενάντια στις αυξήσεις των τιμών των εισιτηρίων του λεωφορείου, αμφισβήτησε την αστυνομία στους δρόμους, και απέρριψε την πολιτική τόσο των κυβερνητικών κόμματων όσο και της δεξιάς αντιπολίτευσης. Λίγοι φοιτητές/τριες που μπαίνουν πλέον στο Πανεπιστήμιο θυμούνται την εποχή που το ΡΤ δεν κατείχε δύναμη και έτσι δεν δυσκολεύονται να το θεωρήσουν υπεύθυνο για την εκτεταμένη οικονομική ανισότητα, τη βίαιη αστυνομική καταστολή, και τη διαφθορά των ελίτ που εξακολουθούν να κυριαρχούν στη Βραζιλία.

Μέχρι σήμερα οι μαθητές/ φοιτητές του Ρίο βρίσκονταν στην πρωτοπορία του κινήματος οδηγώντας το σε μερικές από τις πιο ριζοσπαστικές και γνωστές του δράσεις. Αρκετές εκατοντάδες φοιτητές/τριες του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου του Ρίο κατέλαβαν το κτίριο της διοίκησης για πάνω από μια εβδομάδα και από τότε συνεχίζουν τις κινητοποιήσεις.

Καταλήψεις και άλλες κινητοποιήσεις έγιναν επίσης σε δύο άλλα ομοσπονδιακά πανεπιστήμια κοντά στο Ρίο, και στο Κρατικό Πανεπιστήμιο στο οποίο φοιτούν αρκετοί/ες προλετάριοι/ες φοιτητές/τριες. Οι φοιτητές συνέχισαν να οργανώνουν διαδηλώσεις και συνελεύσεις που μετρούσαν εκατοντάδες, επιχειρώντας να συντονίσουν τον αγώνα και να οργανώσουν μια απεργία. Πολλοί από τους φοιτητές/τριες ταξιδεύουν δύο ή τρεις ώρες από τα προάστια της εργατικής τάξης του Ρίο για να παρακολουθήσουν μαθήματα ή να συμμετάσχουν στο κίνημα.

Ωστόσο, ενώ η αγωνιστικότητα των φοιτητών/τριων έχει αναδειχθεί σε τοπικό επίπεδο, δεν έχει εκφραστεί με συνέπεια σε εθνική κλίμακα. Το φοιτητικό κίνημα σε εθνικό επίπεδο χωρίζεται σε δύο κύριες οργανώσεις. Η φιλοκυβερνητική Εθνική Φοιτητική Ένωση (UNE) κυριαρχείται από μέλη που συνδέονται με το ΡΤ, και η αντιπολιτευτική τάση βρίσκεται υπό την ηγεσία των οργανώσεων που συνδέονται με την PSOL· η αντι-κυβερνητική Εθνική συνέλευση των Ελεύθερων φοιτητών (National Assembly of Free Students) διασπάστηκε από το UNE το 2009 και βρίσκεται πλέον υπό το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSTU), και το Επαναστατικό Εργατικό Κίνημα (MRT) παίζοντας σημαντικό ρόλο στην αντιπολίτευση.

Αμφότερες οι ομάδες των φοιτητών/τριων πραγματοποίησαν εθνικά συνέδρια νωρίτερα αυτό το μήνα, αλλά παρά τις μαχητικές τοπικές κινητοποιήσεις, η συμμετοχή ήταν πολύ μικρότερη από τα προηγούμενα συνέδρια. Η πλειοψηφία της UNE ενέκρινε τις κινήσεις της ηγεσίας του ΡΤ, ενώ η πλειοψηφία των ANEL ψήφισε για μια γενική απεργία, αλλά απέτυχε να εφαρμόσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο για την οικοδόμηση της. Μια πρόταση της μειοψηφίας των ANEL για μια κοινή συζήτηση με την αριστερή αντιπολίτευση της UNE ώστε να συντονίσουν τους αγώνες των φοιτητών/τριων φάνηκε να μπορεί να προωθήσει τις διαδικασίες, αλλά καταψηφίστηκε.

Ωστόσο η διαπίστωση της εθνικής κλίμακας και του μεγέθους της κρίσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση της Βραζιλίας δείχνει σταδιακά να απλώνεται, καθώς αποκαλύπτονται και οι λεπτομέρειες των προτεινόμενων περικοπών στην εκπαίδευση. Μεμονωμένα πανεπιστήμια βρίσκονταν σε κρίση και εκεί οργανώνονταν κινήσεις αντίστασης στις περικοπές, αλλά είναι πλέον σαφές σε όλους/ες ότι οι επίθεση είναι μέρος μιας συνολικής- σαρωτικής επίθεσης στα Πανεπιστήμια της χώρας.

Η συνείδηση του φοιτητικού κινήματος, όπως φαίνεται από την διαδήλωση για την υπεράσπιση των κατοίκων της φαβέλας που αναφέρονται παραπάνω, πηγαίνει πέρα από τα περιορισμένα αιτήματα για την προστασία της εκπαίδευσης. Οι φοιτητές είναι θυμωμένοι για την κατάστασή τους, αλλά αναγνωρίζουν ότι τα προβλήματά τους δεν μπορούν να χωριστούν από τις ευρύτερες ανισότητες και τις οικονομικές προοπτικές/πολιτικές της Βραζιλίας.

Το φοιτητικό κίνημα συνιστά ένα δυναμικό πόλο αντίστασης, καθώς η Βραζιλία εισέρχεται σε μια νέα πολιτική συγκυρία. Η δυνατότητα ενός ριζοσπαστικού, υπέρ των εργατών φοιτητικό κίνημα που είναι πρόθυμο να πολεμήσει – και το οποίο, υπό την πίεση των άνευ προηγουμένου περικοπών μπορεί να δείξει τις δυνατότητες για επιτάχυνση των εκρήξεων – θα μπορούσε να δημιουργήσει μια σπίθα αριστερής αντίστασης στη λιτότητα.

Αν και πολλές ενώσεις έχουν κάνει τεράστια πρόοδο από τον Ιούνιο του 2013, το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού κινήματος παραμένει υπό τον αυστηρό έλεγχο του PT και των συμμάχων του. Ένα μαζικό κίνημα των φοιτητών/τριων σε ένδειξη αλληλεγγύης προς τους εργαζόμενους θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια ευρύτερη ριζοσπαστικοποίηση και κινητοποίηση ενάντια στις δυσοίωνες προοπτικές της λιτότητας, ένα κίνημα με την δυναμική να περάσει πέρα από τα όρια της διαπραγμάτευσης και των συμβιβασμών με το κεφάλαιο.

Advertisements